عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس (ج5) - منصورنژاد، محمد؛ شيخيان، على - الصفحة ١٤٠ - فصل اول پيشينه جهادى روحانيت

در نهضت جنگل، ميرزا كوچك‌خان؛ در قيام تبريز، شيخ محمد خيابانى؛ در نهضت پرشكوه تحريم تنباكو، ميرزاى شيرازى بزرگ؛ در جنبش مشروطه، آخوند خراسانى؛ در انقلاب ملّت عراق، ميرزا محمد تقى شيرازى؛ در نهضت ملّى شدن نفت، سيد ابوالقاسم كاشانى؛ در پانزده خرداد و بيست و دوّم بهمن، روح خدا خمينى كبير آن مرد بى‌نظير تاريخ اسلام حضور دارند.

شهادت فقيهان و عالمان بزرگوارى چون شيخ شمس‌الدين محمّدبن مكّى عاملى معروف به شهيد اوّل، شيخ زين‌الدين جبعى معروف به شهيد ثانى، شيخ فضل‌اللّه نورى، سيّد حسن مدرس و. . . گواه صادقى بر پيشاهنگى روحانيت در مبارزه با استبداد و حاكى از موضع قاطع آنان در برابر پادشاهان و مستبدان عصر خويش است.

البته در مقاطعى از تاريخ، حضور برخى از عالمان دين و فقيهان نامور در دربار شاهان به چشم مى‌خورد. حضور چهره‌هاى برجسته‌اى همچون علاّمه حلّى و خواجه نصيرالدين طوسى در دربار حاكمان مغول، علاّمۀ مجلسى، محقق كَرَكى، شيخ بهايى و ميرداماد در حكومت صفويان اين سؤال را به ذهن متبادر مى‌كند كه آيا حضور عالمان دين در دربار شاهان تأييد حاكميت پادشاهان جور است يا اين‌كه هدف ديگرى متصّور است.

به اجمال مى‌توان عوامل زير را در نزديكى برخى از عالمان به شاهان برشمرد:

يك- حفظ اصل اسلام و دفاع از كيان تشيع؛

دو- دفع كفّار و متجاوزان به سرزمين‌هاى اسلامى؛

سه- جلوگيرى از كشتار و قتل و غارت مسلمانان و شيعيان؛

چهار- جلوگيرى از انحراف‌ها و بدعت‌ها در دين؛

پنج- بسط و گسترش فرهنگ اسلامى و احياى مواريث فرهنگى اهل‌بيت (ع) .