عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس (ج5) - منصورنژاد، محمد؛ شيخيان، على - الصفحة ١٥٥ - ١-٢ جنگ جهانى اوّل
اين رو، بهقدرى كار حسّاس و مهم بود كه من هميشه پس از نماز صبح براى سلامتى او دعا مىكردم! [١]
آيةاللّه مرعشى نجفى (ره) كه در آن جنگ مسؤوليت سقايى جهادگران مسلمان را عهدهدار بوده، در بارۀ نقش آيةاللّه كاشانى و نائينى در آن پيكارها مىگويد:
گرچه نائينى در رديف مراجع بزرگ تقليد مانند ميرزا محمد تقى شيرازى مركز توجّه عام نبود، ولى او و چند تن ديگر از علما مانند سيد ابوالقاسم كاشانى و ميرزا رضا ايروانى در اين جهاد خيلى فعّال و درگير بودند و حتى اقدامات و فعاليّتهاى مراجع بزرگ تقليد در آن جهاد بر اثر تشويق نائينى و دوستان همفكر او انجام مىگرفت. [٢]
در مجموع، نيروهاى مردمى به رهبرى علما به مدّت هيجده ماه در ناحيۀ «كوتالعماره» عراق سرسختانه در برابر ارتش اشغالگر انگليس مقاومت كرده، با عمليات چريكى قدرت هرگونه تحرّك مؤثرى را از آنان گرفته بودند و اگر پيروزى نهايى متفقين و شكست آلمان نبود، انگليسىها موفق به درهم شكستن مقاومتهاى مردمى و نهضت روحانيون و اشغال عراق نمىشدند. [٣]
پس از پيروزى انگلستان و تصرف بغداد، اشغالگران با يارى جاسوسان خود به تعقيب نيروهاى مقاومت پرداختند و آيةاللّه خوانسارى را كه در نبرد از ناحيۀ پا مجروح شده بود، دستگير كردند. وساطتهايى براى رهايى ايشان صورت گرفت، ولى بىتأثير ماند. انگليسىها با آنكه بيشترِ مجاهدان عراقى
[١] . نگاهى به تاريخ انقلاب اسلامى ١٩٢٠ عراق، محمد صادق تهرانى، ص ٦٢.
[٢] . تشّيع و مشروطيت، عبدالهادى حائرى، ص ١٦٩. (بخشى از نامۀ آيةاللّه نجفى به نگارندۀ كتاب) .
[٣] . ديدار با ابرار، ج ٦٢، ص ٢٧، به نقل از لمحات اجتماعيه، جزء ٤، ص ١٣٧-١٣٩.