عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس (ج1) - تقي زاده اکبري، علي - الصفحة ٢٨ - ٨ مبانى نظرى پژوهش
يك - از تفاوتهاى اساسى جهانبينى الهى و اسلامى با جهانبينى مادى اين است كه از نظر جهانبينى مادى، عوامل مؤثّر بر سرنوشت جهان و انسان منحصر در عوامل مادى است، امّا از نظر جهانبينى الهى، افزون بر عوامل مادى و حسّى، يك سلسله عوامل معنوى در عالم وجود دارد كه در سرنوشت جهان و انسان مؤثّر است. به سخن ديگر، عوامل ناپيدا و غير قابل تجربه با حواس، بخشى از نظام علل و اسباب اين جهان را تشكيل مىدهند. استاد شهيد مطهرى در اينباره مىفرمايد:
از نظر مادّى، عوامل مؤثّر در اجل و روزى و سلامت و سعادت وخوشبختى منحصراً مادّى است. تنها عوامل مادّى است كه اجل را نزديك يا دور مىكند؛ روزى را توسعه مىدهد يا تنگ مىكند؛ به تن سلامت مىدهد يا [از آن] مىگيرد؛ خوشبختى و سعادت را تأمين يا نابود مىكند، امّا از نظر جهانبينى الهى، علل و عوامل ديگرى كه عوامل روحى و معنوى ناميده مىشوند نيز همدوش عوامل مادّى در كار اجل و روزى و سلامت و سعادت و امثال اين امور مؤثّرند. [١]
دو - همچنين در جهانبينى اسلامى، علل و عوامل معنوىمىتوانند علل و عوامل مادى را تحت تأثير و تحتالشعاع خود قرار دهند. امدادهاى غيبىاى كه در قرآن كريم در نصرت «مجاهدان فى سبيلاللّه» در جنگهاى صدر اسلام آمده است، از موارد تقدّم علل معنوى بر علل مادى است. [٢]همچنين ايمان [٣]به
[١] . مجموعه آثار، شهيد مرتضى مطهرى، ج ١، ص ٤٠٥، انسان و سرنوشت.
[٢] . مباحث مربوط به امدادهاى غيبى شامل مفهوم، اهميّت، انواع و شرايط در بخش دوم كتابخواهد آمد.
[٣] . مباحث مربوط به ايمان، در بخش اول اين كتاب، بحث «باورهاى دينى» مىآيد.