عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس (ج1) - تقي زاده اکبري، علي - الصفحة ٤٣ - ٢-٩ نقش تعيينكنندۀ عوامل معنوى و فرهنگى در دفاع مقدّس

از ١٥٠ هزار نفر، نيروى هوايى از ١٠٠ هزار نفر به ٦٠ هزار نفر، نيروى دريايى از ٣٠ هزار تن به ٢٠ هزار تن و ژاندارمرى از ٧٤ هزار تن به يك‌سوم تنزّل يافته بود. ارتش ايران هرچند پيش از انقلاب به تجهيزات جنگى مجهّز شده بود، امّا مهارت همۀ نيروهاى آن به همان اندازه رشد نكرده بود. از اين‌رو، نيروهاى نظامى توانايى بهره‌گيرى مناسب از تجهيزات جديد را نداشتند. [١]براى ايران در اين دوران، امكان استفاده از ٥٠ درصد تجهيزاتى كه عراق در اختيار داشت، وجود نداشت. [٢]سپاه پاسداران انقلاب اسلامى نيز در اين زمان، نه تجربۀ جنگى داشت و نه اسلحه و تجهيزات سنگين و نيمه‌سنگين. نيروهاى سپاه در آغاز جنگ، كم‌تر از ٣٠ هزار نفر بودند. بسيج نيز هرچند در سال ٥٨ به فرمان امام خمينى (ره) تشكيل شده بود، امّا از آموزش و سازماندهى مناسبى برخوردار نبود و هيچ سازمان و تشكيلات مستقلى نداشت. هرچند سپاه پاسداران و بسيج، به‌تدريج داراى سازمان و تجهيزات-كه اغلب از دشمن به غنيمت گرفته شده بود-مى‌شد، امّا تا پايان جنگ از اين نظر به هيچ‌وجه با ارتش عراق قابل مقايسه نبود. [٣]

ارتش عراق در سال ١٩٨٤، تعداد تانك‌هاى خود را از ٢٣٠٠ دستگاه به ٤٨٢٠ دستگاه رساند، در حالى كه ايران ١٠٠٠ تانك در اختيار داشت و تنها ٧٠٠ دستگاه آن آمادۀ نبرد بود. در همين سال تعداد هواپيماهاى عراق از ٣٣٠ فروند به ٥٨٠ فروند رسيد، امّا ايران ٩٠ هواپيما در اختيار داشت كه ٦٠ فروند آن فعّال بود. ايران در اين زمان،١٠٠٠ و عراق،٣٥٠٠ دستگاه توپ سنگين در اختيار داشتند. [٤]