مخلوقات انسان» [١]، «مجموعه مساعى بشر براى تطبيق يافتن با محيط خويش و اصلاح طرز زندگى» [٢]، «معانى و ارزش‌هاى تقسيم‌شده‌اى كه اعضاى هر گروه به طور مشترك دارا هستند» [٣]و «شيوه‌هاى زندگى كه اعضاى يك جامعه مى‌آموزند، در آن مشاركت دارند و از نسلى به نسل ديگر انتقال مى‌يابد» [٤]، تعاريف ديگرى از فرهنگ است.

چنان‌كه از تعاريف يادشده استفاده مى‌شود، برخى فرهنگ و تمدن را به يك معنا به كار مى‌برند و يا اين كه تمدن را زيرمجموعۀ فرهنگ برمى‌شمارند و همۀ دستاوردهاى معنوى و مادى بشر را فرهنگ مى‌نامند. [٥]در مقابل، عده‌اى ديگر ميان فرهنگ و تمدّن فرق مى‌گذارند و دستاوردهاى معنوى بشر يعنى باورها، ارزش‌ها، اخلاق، هنر، دانش، آداب و سنن را فرهنگ مى‌نامند و دستاوردهاى مادى بشر يعنى ابزار و وسائل، ساختارها و مؤسسه‌هاى

[١] . همان.
[٢] . همان.
[٣] . جامعه‌شناسى، كارولين بى رز، ترجمۀ ناصر رحيمى، ص ١٠٠.
[٤] . مبانى جامعه‌شناسى، بروس كوئن، ص ٧٢.
[٥] . كسانى كه فرهنگ را در اين مفهوم گسترده به كار مى‌برند، معمولاً فرهنگ را به دو نوع يا مرحلۀ‌مادى و غيرمادى تقسيم مى‌كنند. اين عده غالباً از فرهنگ مادى يا مرحلۀ مادى فرهنگ همان چيزى را اراده مى‌كنند كه دستۀ ديگر از واژۀ تمدن اراده مى‌كنند. البته كسانى هم وجود دارند كه براى فرهنگ سه عنصر مادى، شناختى و قواعد سازمانى قائلند. عنصر فنّى يا مادى فرهنگ، مهارت‌هاى فنّى، هنرها، ابزار و وسائل و اشياى مادى ديگرى است كه اعضاى جامعه از آن بهره مى‌گيرند. عنصر شناختى فرهنگ، باورها، اسطوره‌ها، ايدئولوژى‌ها، ارزش‌ها، ديدگاه‌ها و دانش‌ها، و عنصر قواعد سازمانى فرهنگ، شيوه‌هاى زندگى مردم، آداب و رسوم، قوانين، مقررات، نظام‌ها و آيين‌هاى يك جامعه است. (مبانى جامعه‌شناسى، بروس كوئن، ص ٧٢) .