٥. ابن اسحاق نام تعدادى از دشمنان يهودى پيامبر (ص) را ذكر كرده كه نزد انصار مى آمدند و آنان را از دادن صدقه نهى مى كردند و مى گفتند: «مى ترسيم به فقر دچار شويد. در انفاق كردن شتاب نكنيد، چون نمى دانيد آينده چه پيش خواهد آمد.» وى گفته است آيه:

الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَ يَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَ يَكْتُمُونَ ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ أَعْتَدْنا لِلْكافِرِينَ عَذاباً مُهِيناً.[٢]

متكبران كسانى اند كه بخل مى ورزند و مردم را به بخل كردن وا مى دارند و آنچه را خدا از فضل خويش به آنان داده پنهان مى كنند. ما براى كافران عذاب پستى آماده كرده ايم.

در اين باره نازل شده است.[٣] علامه طباطبايى مى نويسد:

اخبار فراوانى از طرق اهل سنت رسيده كه فرمود آمدن اين آيات را درباره يهود مى داند. گرچه دنباله آيات كه از اهل كتاب و يهود سخن گفته ... اين روايات را تأييد مى كند، ليكن اين اخبار به تطبيق، بيشتر شباهت دارد تا به سبب نزول.[٤]

اين كه سخن يهود درباره انفاق، سبب نزول اين آيه شده يا آنان مصداقى براى آيه به شمار مى روند، دو نظرى است كه هر كدام مؤيدات و مبعّداتى به همراه دارد. آنچه مى تواند مؤيد قول دوم باشد اين است كه:

الف) آيه هاى قبل و بعد، ارتباطى به موضوع يهود ندارد؛

ب) بسيارى از مفسران هنگام تفسير اين آيه، اشاره اى به اين داستان نكرده اند؛

ج) كلمه «يكتمون» كه غالباً در آيات قرآن براى حق پوشى يهود به كار رفته است در اينجا همراه «ما ءاتاهم الله من فضله» آمده و مفسران مى گويند مقصود «پنهان كردن و انفاق نكردن اموالى است كه خداوند عطا كرده است؛»[٥]

د) در آخر آيه تعبير «كافرين» آمده كه مى تواند قرينه اى بر عدم ظهور آيه نسبت به يهود باشد.

ه) در آيه ٢٥ سوره حديد، بخش اول همين آيه تكرار شده ولى مفسران سخنى از يهود به ميان نياورده اند.

اما آنچه قول اول را تقويت مى كند، امور زير است:

١. سوره نساء و با فاصله هفت آيه از آيه مورد نظر، بسيارى از مطالب درباره اهل كتاب و يهود است.

٢. كلمه «يكتمون» در آيه هاى قرآن به معنى حق پوشى و به خصوص درباره يهوديانى به كار رفته كه پيش گويى تورات درباره پيامبر اكرم (ص) را كتمان كردند. از اين رو قرينه اى بر اراده حق تعالى از اين قوم خواهد بود. ابن اسحاق هم «آنچه خدا از فضل خود به آنان عطا كرده» را به تورات تفسير نموده و طبرسى گفته است:

بهتر است آيه را اعم از بخل ورزيدن به اداى واجبات و پنهان كردن فضيلتى كه خدا داده- چه عالم و چه غير عالم بگيريم.[٦]

٣. شيخ طوسى و فخر رازى گرچه به اين داستان اشاره اى نكرده اند اما از ابن عباس نقل كرده اند كه مراد از اينان يهودند كه از اعتراف به آنچه از نشانه هاى رسول خدا (ص) در تورات مى دانستند، بخل ورزيدند و قوم خويش را هم به كتمان (و بخل به اين موضوع) سفارش كردند.[٧] رازى حتى آيه ٢٤ حديد را هم اين گونه معنا كرده است.[٨]

٤. شهرت يهود به حرص و مال اندوزى و رباخوارى مى تواند قرينه اى ديگر بر شأن نزول آيه ٣٧ نساء درباره آنان باشد.

٥. كافر در اين آيه به معناى پوشاننده حق است و ورود آن در آيه منافاتى با يهود ندارد.

ه) تمسخر

يكى از آيات قرآن كه درباره روابط يهود با پيامبر (ص) نازل شده، آيه ٤٦ سوره نساء است. در اين آيه كريمه كه به برخى از رفتارهاى نادرست و تمسخرآميز اين گروه اشاره شده، مى خوانيم:

برخى از يهوديان، كلمات را از محل خود تحريف مى كنند و مى گويند شنيديم و مخالفت كرديم، و با گرداندن زبان خود و مسخره كردن دين مى گويند «راعِنا» ولى اگر بگويند شنيديم و اطاعت كرديم و به جاى راعِنا «أُنظُرنا» بگويند برايشان بهتر و عادلانه تر است. اما خدا آنان را به سبب كفرشان از رحمت خود دور ساخته و از اين رو جز عده اندكى، ايمان نمى آورند.»[٩]