مقاله حاضر به بررسى آياتى از قرآن كريم پرداخته است كه دو فرقه شيعه و سنى در ذيل آنها رواياتى تفسيرى درباره امام مهدى (ع) نقل كرده‌اند. اين آيات كه تعدادشان بالغ بر هشت آيه مى‌باشد به ترتيب از ابتدا تا انتهاى قرآن به صورت ذيل بررسى شده‌اند:

ابتدا روايات تفسيرى فريقين در ذيل هشت آيه كه مجموعاً ٤٤ روايت از شيعه و ٦٥ روايت از اهل سنت مى‌باشد به صورت دسته‌بندى نقل شده و سپس به بررسى مقارنه‌اى و تطبيقى اين روايات از نظر محتوا و سند پرداخته شده است.

لازم به ذكر است كه به دليل اختصار از ذكر متن عربى روايات و سند آنها خوددارى شده است.

مقدمه‌

الف- تبيين موضوع‌

«قرآن كريم» و «سنت نبوى» دو شجره طوباى برآمده از يك ريشه مبارك‌اند و هر دو متعلق به يك قانون‌گذارد. بى‌ترديد قرآن مجيد، اعتقاد مسلمانان به ايده ظهور مهدى (ع) را كه از رسول اكرم (ص) متواتر بوده، با مجموعه‌اى از آيات شريفه تأييد كرده است؛ آياتى كه بسيارى از مفسران آنها را بر امام مهدى (ع) تطبيق كرده‌اند كه ظهورش در آخرالزمان نويد داده شده است. هرگاه مطلبى از پيامبر (ص) متواتر گردد، ناگزير بايد پذيرفت كه قرآن حكيم آن را يك‌سره مسكوت نگذارده است، هر چند عقول ما به سادگى آن را در نيابد؛ زيرا خداوند متعال در وصف قرآن مى‌فرمايد:

وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْ‌ءٍ[١]

و اين كتاب را كه روشنگر هر چيزى است بر تو نازل كرديم.

بنابراين استخراج اين عقيده از آيات مباركه بر عهده كسى است كه حقايق قرآنى را با فهمى در خور آن، درك كند و ترديدى نيست كه بنا بر نص حديث شريف ثقلين كه نزد همه مسلمانان متواتر است، «اهل البيت (ع)» همتا و كفو قرآنند. از اين رو، بايد آياتى را كه ايشان بر ظهور مهدى (ع) حمل كرده‌اند، دليل قرآنى ايده مهدويت به شمار آوريم.

در اين زمينه احاديث فراوانى از حضرات ائمه (ع) نقل شده است كه در آنها آيات بسيارى بر حضرت مهدى (ع) و موضوع‌هاى مرتبط با آن حضرت تطبيق شده است. البته در نوشتار حاضر بخشى از اين احاديث را ذكر