ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٢ - سينماى علمى- تخيلى در دهه ١٩٥٠
ساختهاند. ولى چنانچه اشاره شد درونمايه اصلى فيلمهاى علمى- تخيلى در آن دوره يكى پايان كار دنيا و ديگرى فاجعه انفجار بمب اتم بود.
ارائه تصويرى از آينده با شكلى داستانى و جذاب از آينده يكى از شگردهاى غرب به ويژه آمريكاست. آنها با استفاده از عناصر تخيل و هيجان و شگفتى مىخواهند به خواننده و تماشاگر بقبولانند كه آينده آنگونه كه آنها ترسيم مىكنند، خواهد بود. در كليه آثار مكتوب يا تصويرى علمى- تخيلى همواره گفته مىشود كه علم و فنآورى در آينده به چنان پيشرفتهاى حيرتانگيزى مىرسد كه مىتواند به همه چيز مسلط شود. در اين راه معارضه و مبارزه با انسانها مسئلهاى حل شده است. آنها همواره گفتهاند كه بشر غربى سفيد پوست در آينده يكى با عوامل طبيعى و ديگرى با مواد و ماشينهايى كه خود ساخته است مبارزه كرده و درگير خواهد شد.
طرح و تبليغات فراوان درباره جنگ جهانى آينده، خطر بمباران هستهاى، انفجار جمعيت، فاجعه گرسنگى، آلودگى محيط زيست و بيمارىهاى همهگير و مهلك، در واقع صرفاً براى ترساندن بشر و تحميل راهحلهاى از پيش ساخته و محكم كردن بندهاى بندگى و اسارت است. يكى از بحثهاى فرآيند ساختن دنياى جديد از نظر نويسندگان علمى- تخيلى، آن بوده كه ابتدا بايد از شرّ دنياى قديم خلاص شد و سپس دنياى جديد را به وجود آورد. بنابراين از ابتدا تلاش مىشد تا از طريق داستانپردازى به خلق فاجعههاى مختلف در ناپايدارى منظومه شمسى، لكههاى سرخ بر روى سياره مشترى، بازگشت كره زمين به عصر يخبندان (مانند كتاب دنيا در زمستان، اثر جان كريستوفر) گازهاى سمى در فضا، و پرتاب سنگهاى آسمانى راديواكتيويته از نقطه نامعلوم به سوى زمين با هدف ايجاد بلاهاى زمينى، آزمايشهاى مخرب، ناهنجارىهاى زيستمحيطى و بالاخره جنگهاى هستهاى ايجاد گردد و بعد تنها انديشه و فنآروى نجاتدهنده از سوى انسان سفيدپوست غربى ارائه گردد.
پرداختن به نابودى دنيا و بازسازى آن ريشه در سالهاى قبل دارد. يكى از باشكوهترين فيلمهاى علمى- تخيلى در دهه ١٩٣٠ فيلم «چيزهاى آينده» به تهيهكنندگى الكساندر كوردا است كه در سال ١٩٣٦ با اقتباس از كتابى به همين نام نوشته «هربرت جرج ولز» نويسنده معروف رمانهاى علمى- تخيلى توسط «ويليام كامرون منزيز» در انگلستان ساخته شده است. اين فيلم در واقع نوعى پيشبينى آينده محسوب مىشود. هزينه اين فيلم اروپايى يك و نيم ميليون دلار بود كه در آن زمان رقم بسيار بالايى محسوب مىشد. داستان فيلم از اين قرار است كه در ايام كريسمس سال ١٩٤٠ جنگ جهانى ديگرى آغاز مىشود و به زودى هواپيماها شهر «اورى تاون» را بمباران و ويران مىكنند. خلبان به نام «جان» نيز به خدمت احضار مىشود. جنگ سالها ادامه مىيابد. از سال ١٩٦٦ بيمارى مهلكى شيوع پيدا مىكند و چهار سال بعد نيمى از سكنه زمين تلف مىشوند. سپس ويرانههاى شهر زير سلطه مرد خبيثى معروف به رئيس قرار مىگيرد كه گهگاه مردان تحت فرمانش را براى شكار معدود بازماندگان به تپههاى اطراف شهر مىفرستد و اميدوار است كه روزى ناوگان هواپيماهاى از كار افتاده در اختيارش را به پرواز درآورد و به سرزمينهاى نفتخيز دست پيدا كند. روزى هواپيماى عجيبى فرود مىآيد و نماينده تشكيلاتى از دانشمندان و مهندسان از آن پياده مىشود. آنها در نظر دارند جنگ را پايان داده و تمدنى نوين بر پايه فنآروى برپا كنند اما رئيس دستور مىدهد آن را زندانى كنند و بلافاصله نيروى هوايى تشكيلات با بمبهاى گاز صلح سر مىرسند و ماجرا همچنان ادامه مىيابد. در اين فيلم كه حدوداً دو دهه قبل از دهه ١٩٥٠ ساخته شده فروپاشى جامعه و نتايج حاصله از آن تعريف مىشود. رئيس بر اثر استعمال زياد گاز صلح كشته مىشود و فرد جديدى كه نماينده دانشمندان است جاى او را مىگيرد و پس از او نيز ديكتاتور ديگرى معرفى مىشود.
در فيلم «پنج» (١٩٥١) به كارگردانى «آرك اوبولر» يك بمب اتمى در سالهاى آينده دنيا را به نابودى مىكشاند. در اين ميان تنها پنج نفر از ساكنان كره زمين زنده مانده و تمامى موجودات دنيا سوخته و نابود مىشوند ولى مىبينيم كه حتى اين جامعه كوچك انسانى به خاطر حفظ بقاى خود و ديگران نمىتواند پايدار بماند. در ميان افراد بىاعتمادى، تعصب نژادى، حسادت و ويژگىهاى ناشايست ديگرى وجود دارد. در پايان داستان تنها يك زن و مرد زنده مىمانند. اين فيلم در آن زمان تأثير ناراحتىهاى روانى ناشى از نابودى محيط زيست به دليل بروز يك فاجعه اتمى و ايجاد زندگى دوباره را از بعد روانشناسى بررسى مىكند ولى ضمناً مىخواهد بگويد كه دست به كار شدن كشورهاى مختلف در توليد سلاحهاى هستهاى موجب بروز چنين فجايعى شده است.
در فيلم «وقتى دنياها با هم تصادف مىكنند» (١٩٥١- رودولف ماته) كه از رمانى علمى- تخيلى به همين نام نوشته «فيليپ وايلى» و «ادوين پالمر» اقتباس شده است، داستان فيلم از آنجا آغاز مىشود كه ستارهشناسان كشورهاى مختلف حركات مشكوك و اسرارآميزى را در ميان ستارگان آسمان مشاهده مىكنند. به خلبان جوانى