چنان‌كه از آيات سوره قدر بر مى‌آيد، در هر سال شبى است كه ارزش و قدر و فضيلت آن از هزار ماه برتر است. در اين شب فرشتگان به همراه بزرگ خويش- روح- فرود مى‌آيند و هر امر، فرمان و تقديرى را كه از سوى خدا معين شده است، به نزد ولى مطلق زمان مى‌آورند و به او تسليم مى‌كنند. اين واقعيت همواره بوده است و خواهد بود. اين شب در روزگار پيامبر اكرم (ص) بوده است و پس از ايشان نيز اين شب صاحبانى دارد.[١]

امام جواد (ع) در بيان حقايق شب قدر فرموده‌اند:

خداوند متعال شب قدر را در ابتداى آفرينش دنيا آفريد همچنين در آن شب نخستين پيامبر و نخستين وحى را آفريد. در قضاى الهى چنان گذشت كه در هر سال شبى باشد كه در آن شب تفصيل امور و مقدرات يك سال فرود آيد. بى‌شك پيامبران با شب قدر در ارتباط بوده‌اند و پس از ايشان نيز بايد «حجت خدا» وجود داشته باشد؛ زيرا زمين از نخستين روز خلقت خود تا لحظه فناى آن بى‌حجت نخواهد بود. خداوند در شب قدر مقدرات را به نزد آن كس كه بخواهد (وصى و حجت) فرو مى‌فرستد. به خدا سوگند روح و ملائكه در شب قدر بر آدم نازل شدند و مقدرات امور را نزد او آوردند، و حضرت آدم درنگذشت مگر اين كه براى خود وصى و جانشين تعيين كرد. بر هر يك از پيامبرانى كه بعد از آدم آمدند نيز در شب قدر امر خداوند نازل مى‌شد و هر پيامبرى اين مرتبت را به وصى خويش مى‌سپرد.[٢]

قرآن در شب قدر

قرآن يك بار در شب قدر بر قلب پيامبر (ص) نازل شد و بار ديگر در طول بيست و سه سال بر زبان او جارى شد. پس از گذشت سال‌ها از آن ايام در دوران ما نيز هر سال در شب قدر تفسير آيات مربوط به يك سال بر حضرت صاحب‌الامر (ع) نازل مى‌شود. يعنى در آن شب تفصيل مجملات قرآن و تأويل متشابهات آن و قيود اطلاقات و تمييز محكم از متشابه آن بر امام وقت نازل مى‌گردد.

بنابراين مى‌فرمايند:

اگر شب قدر را بردارند، قرآن را نيز برمى‌دارند.

پس اگر شب قدر نباشد، احكامى از قرآن كه درباره قضاياى جديد است نازل نخواهد شد. اين عدل نزول بى‌ترديد معلولِ نبودن شخصى است كه احكام بر او فرود آيد. اگر چنين شخصى وجود نداشته باشد قرآنى نيز نخواهد بود؛ زيرا قرآن و صاحب‌الامر هم‌گام و همراهند و از هم جدا نمى‌شوند تا در حوض كوثر بر پيامبر اكرم (ص) وارد شوند.

امام جواد (ع) در تعليمى گران‌قدر و معرفت‌آميز مى‌فرمايند:

اى پيروان تشيّع با مخالفان امامت به سوره «انّا انزلناه» استدلال كنيد تا پيروز شويد. به خدا سوگند اين سوره پس از درگذشت پيامبر (ص)، حجت خداى متعال بر خلق است. اين سوره نقطه اوج دين شماست. اين سوره نشانه ابعاد علم ماست.

شيعيان! همچنين به سوره «حم دخان» كه در آن آيه‌ «إِنَّاأَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ» آمده، استدلال كنيد! اين سوره (و اين مقام) پس از رسول‌الله (ص) مخصوص ولى امر (حجت خدا) در هر زمان است.[٣]

بنابر اين روايات، تا جهان هست شب قدر هست و تا شب قدر هم هست حجت خدا هست كه صاحب شب قدر و حامل علم قرآن است.

در شب‌هاى قدر چقدر آن خيمه ديدنى است و آن مظهر جمال و جميل زيارت كردنى، و آن محدوده و فضا كه پيوسته جاى آمد و شد فرشتگان است تماشايى.

به درستى كه مردم در آن شب به نماز و دعا و سؤال اشتغال دارند ولى صاحب اين امر (ع) در كار ديگرى است. فرشتگان بر او نازل مى‌شوند و امور سال را بر او عرضه مى‌دارند، از غروب خورشيد تا طلوع آن. پيوسته براى او در آن شب تا طلوع فجر سلام است. چه شود كه مطلع الفجر سوره قدر كه فرج آن بزرگوار است فرا رسد و چنين نويدى گوش دل را صفا بخشد.

پى‌نوشت‌ها:

[١]. كلينى، اصول كافى، كتاب الحجة.

[٢]. همان، ج ١، ص ٣٦٦.

٣. تفسير نور الثقلين، ج ٥، ص ٦٢.

[٤]. كلينى، همان.