ابوجعفر محمدبن على‌بن حسين‌بن بابويه قمى مشهور به شيخ صدوق از فقها و محدثان بزرگ شيعه است كه بسيارى از علماى اماميه كلام او را به مانند نص منقول و خبر مأثور مى‌دانند. او پس از سال ٣٠٥ ق به دعاى امام مهدى (ع) به دنيا آمد و در قم نزد مشايخى همچون پدرش على‌بن حسين بابويه (م ٣٢٩ ق)، محمدبن حسن‌بن احمدبن وليد، محمدبن على ماجيلويه و احمدبن على‌بن ابراهيم قمى به تحصيل پرداخت. استعداد و نبوغ او در فراگيرى علوم زبانزد محافل علمى قم گرديد. آنگاه به رى كه در آن زمان پايتخت آل‌بويه بود رفت و در آنجا اقامت گزيد و از محضر علماى بزرگ اين شهر استفاده كرد.

از آن پس او با مسافرت به شهرهاى نيشابور، بغداد، همدان، سرخس، مرو، بلخ، سمرقند، فرغانه (در جنوب شرقى ازبكستان)، ايلاق (در اطراف تاشكند) و ... هم از محضر مشايخ بزرگ حديث كه در اين شهرها مى‌زيستند استفاده كرد و هم با برقرار كردن كرسى تدريس در اين شهرها معارف شيعى را در سرتاسر جهان اسلام منتشر ساخت.

تأليفات شيخ صدوق بالغ بر سيصد جلد كتاب و رساله بوده است كه برخى از آنها اكنون در دسترس است. برخى از تأليفات فقهى و حديثى موجود شيخ صدوق عبارتند از: التوحيد، كتاب من لايحضره الفقيه، الأمالى، علل الشرائع، عيون أخبارالرضا، ثواب الأ عمال و عقاب الأعمال، انحضال، كمال‌الدين و تمام النعمه، معانى الأخبار، المقنع فى الفقه، الهدايه و ....

او در سال ٣٨١ ق. در شهر رى ديده از جهان فرو بست و در همين شهر به خاك سپرده شد. آرامگاه وى در آنجا معروف و زيارتگاه شيعيان است.[١]

يكى از كتاب‌هاى ارزشمند اين فقيه و محدث عالى‌مقام كتاب الهداية [فى الاصول و الفروع‌] است كه به سبك برخى از كتاب‌هاى قدما بخشى از آن به اصول (مباحث كلامى و اعتقادى) و بخشى ديگر به فروع (مباحث فقهى) اختصاص يافته است. بخش اصول اين كتاب با وجود حجم كم آن، دربردارنده امهات معارف اسلامى و شيعى و به بيان ديگر يك دوره فشرده اعتقادات؛ شامل مباحث توحيد، نبوت، امامت و ... است.

با توجه به اتقان و استحكام مطالب اين كتاب و همچنين با توجه به مشى متعادل شيخ صدوق (ره) كه از ديرباز به عنوان جريان مخالف با خط غلو شناخته شده است، در اين مقاله، با محور قرار دادن مباحث امامت كتاب يادشده به تحليل و بررسى موضوع معرفت امام زمان (ع) مى‌پردازيم، باشد تا به مدد انفاس قدسى اين فقيه وارسته، همه ما بيش از پيش به معرفت امام زمان خود نائل شويم.

همه ما كم و بيش تاكنون در مورد لزوم «معرفت امام زمان (ع)» مطالبى خوانده يا شنيده‌ايم و همه ما به اجمال مى‌دانيم براساس روايات قطعى و ترديدناپذيرى كه از پيامبر اكرم (ص) و امامان معصوم (ع) نقل شده، نداشتن معرفت نسبت به امام زمان (ع) به منزله مرگ در زمان جاهليت يعنى مردن در حال كفر و شرك است. همچنين همه ما به اجمال از جايگاه و نقشى كه در آموزه‌هاى اسلامى براى امامان معصوم (ع) ترسيم شده است، شناخت داريم، اما شايد