درباره «آخرالزمان» هم به دو روايت از امام صادق (ع) و امام باقر (ع) اشاره مى كنم كه در آنها به ويژگيهاى اين دوران اشاره شده است: امام صادق (ع) در روايت مفصلى پس از اشاره به سيره حكومتى امام على (ع)، خطاب به بريدبن معاويه كه راوى اين حديث است در توصيف زمان خود فرمودند: «لاواللّه ما بقيتللّه حرمة إلّا انتكهت»؛ به خدا قسم، ديگر هيچ حريم و حرمتى براى خدا نمانده مگر اين كه به آن حريم تعدى و تجاوز شده است. «ولا عمل بكتاب اللّه ولا سنّة نبيّه فى هذا العالم»؛ در اين جهان نه به كتاب خداوند و نه به سنت پيامبر او (ص) عمل نمى شود. «ولا أقيم فى هذا الخلق حدّ منذ قبض اللّه اميرالمؤمنين، صلوات اللّه و سلامه عليه»؛ از زمان شهادت اميرالمؤمنين على (ع) در ميان اين مردم حدى بر پا نشده است. پس از آن حضرت ادامه مى دهد: «ولا عمل بشى ء من الحق إلى يوم الناس هذا»؛ و تا اين زمان به چيزى از حق عمل نشده است. مى توانيم بگوييم فتنه هاى آخرالزمان، هتك حرمتها، عمل نكردنهاى به قرآن، رواج انحرافات و ديگر ويژگيهايى كه براى آخرالزمان نقل مى كنند، از وقتى كه اميرالمؤمنين (ع) به شهادت رسيدند، شروع شد. اما اوج اين ويژگيها در دوران قبل از ظهور امام زمان (ع) نمايان مى شود، آن هم به حدى كه، به بيان برخى روايات، طلب و آرزوى منجى ورد زبان مردم مى شود.

امام صادق (ع) در ادامه روايت مى فرمايند: «أما واللّه لا تذهب الأيّام والليالى حتى يحيى اللّه الموتى و يميت الأحياء و يردّاللّه الحقّ إلى أهله»؛ اما سوگند به خدا، دور روزگار به پايان نمى رسد تا اين كه خدا مردگان را زنده كند و زندگان را بميراند و حق را به اهلش برگرداند. «و يقيم دينه الذى ارتضاه لنفسه و نبيّه»؛[١] و دينى را كه براى خودش و پيامبرش مى پسندد برپا سازد.

در روايتى ديگر، امام باقر (ع) مى فرمايند: «لا يقوم القائم إلّا على خوف شديد من الناس و زلازل و فتنة و بلاء يصيب الناس»؛ دولت حق برپا نمى شود مگر در شرايطى كه ترس همه را فرا گرفته و همه كس و همه جا دچار فتنه و بلايا و زلزله و طاعون و ديگر بيماريها شده باشند. «وسيف قاطع بين العرب و اختلاف شديد بين الناس»؛ جنگ كشورهاى عربى را فرا گرفته و در ميان مردم اختلاف نظرها شدت يافته است. «و تشتيت فى دينهم و تغيير فى حالهم»؛ چنان مردم از حيث عقيدتى پراكنده شده اند و حالات آن دگرگون شده است. «حتى يتمنّى المتمنّى الموت صباحا و مساء» چنان اوضاع عمومى سخت مى شود كه آرزوى مردم در هر صبح و شام مرگ مى شود. در ادامه روايت درباره علت اين موضوع چنين مى خوانيم: «من عظم ما يرى من كلب الناس و أكل بعضهم بعضا»؛ از شدت فشارها و ناراحتيها و اين كه مى بينند مردم همانند سگ به هم مى پرند و همديگر را تكه پاره مى كنند.

در ادامه روايت، حضرت ظهور حضرت مهدى (ع) را چنين توصيف مى كنند: «فخروجه إذا خرج يكون عند اليأس و القنوط من أن يروا فرجا»[٢]؛ هنگامى كه همه مردم نااميد شده اند و ديگر هيچ اميدى براى فرج باقى نمانده است، آن حضرت ظهور مى كنند. خلاصه در اين دوران افراد نه امنيت و آسايش دارند و نه هيچ خير و پناهگاهى مى يابند و وقتى چنين شد حضرت ظهور مى كنند.

\* يعنى حضرت عالى آخرالزمان را همان دوران ظهور مى دانيد؟

اوج آخرالزمان را، بله! اوج آن همان دوران نزديك به ظهور است ولى اصل آن همانطور كه در روايت امام صادق (ع) ديديم از زمان شهادت حضرت امير (ع) شروع شد.

\* پس چرا از حضرت رسول (ص) به عنوان پيامبر آخرالزمان ياد مى شود؟

اين دو مطلب با هم منافات ندارند؛ از آنجا كه پس از ايشان پيامبرى نيست، آن حضرت پيامبر آخرالزمان خوانده مى شوند و همانطور كه گفتيم آخرالزمان هم محدود به دوران نزديك ظهور نمى شود.

\* دوران ظهور حضرت چه ويژگيهايى دارد؟

دوران ظهور، دورانى است كه حاكم آن امام معصوم (ع) است و بر كل جهان حكومت مى كند و اين حاكميت سراپا عدل و عدالت است و قابل مقايسه با هيچ حكومت و حاكميتى نيست و آرزو و نويد هميشگى همه معصومين (ع) تحقق اين چنين حكومتى بوده است.

\* در چنين دورانى آيا ما تنها شاهد تحول در عرصه حكومت هستيم يا باقى عرصه ها هم دچار تحول مى شوند؟

تحقق حكومت امام زمان (ع) تحول عميقى را در جهان، جامعه و انسانها به وجود مى آورد. اين روزها شاهديم كه دولتهاى استكبارى براى دستيابى به منافع و مطامع پست مادى شان از آن سوى دنيا بلند شده و به منطقه خاورميانه آمده اند،