نامشخص هم بيم دهنده و هم نويدبخش است. بيم دهنده است؛ زيرا منتظر با خود مى گويد شايد همين سال، همين ماه و يا همين روز ظهور رخ دهد پس بايد آماده حضور در پيشگاه حجت خدا و ارائه اعمال خود به آن حضرت باشم. و اميدبخش است؛ چرا كه منتظر مى انديشد شايد در آينده اى نزديك ظهور رخ دهد و سختيها و مشكلات او به پايان برسد و لذا بايد پايدارى و مقاومت ورزيد و تسليم جريانهايى نشد كه در پى غارت سرمايه هاى ايمانى و اعتقادى اند.

با توجه به مطالب ياد شده، مى توان گفت كه تعيين زمان براى ظهور برخلاف مفهوم و فلسفه انتظار است و چه بسا منتظر را به سستى و يا نااميدى بكشد؛ زيرا وقتى گفته شود كه تا فلان زمان مشخص، هر چند آينده اى نه چندان دور، ظهور به وقوع نخواهد پيوست، ما به طور طبيعى دچار سكون و ركود مى شويم و به اين بهانه كه هنوز تا ظهور فاصله داريم؛ از به دست آوردن آمادگى لازم براى ظهور خوددارى مى كنيم.

از سويى ديگر اگر ظهور به هر دليل در زمانى كه به ما وعده داده شده رخ ندهد ما دچار نااميدى و يأس مى شويم و چه بسا كه در اصل اعتقاد به ظهور منجى آخرالزمان نيز دچار ترديد شويم. اين نكته اى است كه در روايات نيز مورد توجه قرار گرفته است.

از جمله در روايتى كه فضيل بن يسار از امام محمد باقر (ع) نقل كرده، آن حضرت در پاسخ اين پرسش كه «آيا براى اين امر (برخاستن قائم (ع))، وقت (مشخص) وجود دارد، فرمود:

كسانى كه براى اين امر وقت تعيين مى كنند، دروغ مى گويند (آن حضرت سه مرتبه اين سخن را تكرار كرد و آنگاه فرمود:) زمانى كه موسى (ع) قومش را براى رفتن به قرارى كه با پروردگارش داشت ترك كرد، به آنها وعده داد كه تا سى روز ديگر برمى گردد، اما زمانى كه خداوند ده روز ديگر بر آن سى روز افزود، قومش گفتند: موسى خلاف وعده كرد پس آن كردند كه كردند ... ١

داستان ارتداد قوم يهود و گوساله پرست شدن آنها در پى تأخير ده روزه حضرت موسى در تاريخ مشهور است و اين هشدارى است به همه كسانى كه در پى تعيين وقت براى ظهورند.

آنچه در روايات امام باقر (ع) در مورد فلسفه تعيين نشدن وقت ظهور آمده بود، به بيانى ديگر در روايتى كه از امام موسى كاظم (ع) نقل شده، آمده است. آن حضرت در اين زمينه مى فرمايد:

اگر به ما گفته مى شد: اين امر [ظهور قائم‌] تا دويست سال و يا سيصد سال ديگر واقع نمى شود؛ دلها سخت مى شد و بيشتر مردم از اسلام برمى گشتند. اما گفته اند: اين امر چه با شتاب پيش مى آيد و چه نزديك است! تا دلهاى مردم الفت گيرد و فرج نزديك احساس شود.

بنابراين همه بايد تلاش خود را متوجه اصل قضيه انتظار فرج، منتظر نگهداشتن مردم، حفظ شادابى و سرزندگى انتظار در آنها و يادآورى وظايف منتظران كنند و از پرداختن به موضوع زيان ظهور و تعيين وقت براى تان خوددارى نمايند ٢.

٢. ظهور ناگهانى فرا مى رسد

در بسيارى از رواياتى كه از پيامبر گرامى اسلام (ص) و امامان معصوم (ع) نقل شده، اين نكته مورد تأكيد قرار گرفته كه ظهور نيز همانند قيامت، ناگهانى و غير منتظره فرامى رسد. از جمله در روايتى كه امام رضا (ع) به واسطه پدران بزرگوارش از پيامبر اكرم (ص) نقل مى كند چنين آمده است:

به پيامبر (ص) عرض شد: اى رسول خدا آن قائم كه از نسل شماست چه وقت ظهور مى كند؟ آن حضرت فرمود: ظهور او مانند قيامت است. «تنها خداوند است كه چون زمانش فرا رسد آشكارش مى سازد. فرا رسيدن آن بر آسمانيان و زمينيان پوشيده است. جز به ناگهان بر شما نيايد» ٣ و ٤.

امام باقر (ع)، نيز در تفسير اين آيه شريفه:

آيا چشم به راه چيزى جز آن ساعتند كه ناگاه و بى خبرشان بيايد؟ ٥

مى فرمايد:

مراد از ساعت، ساعت [قيام‌] قائم (ع) است كه ناگهان برايشان بيايد ٦.

حضرت صاحب الامر (ع) نيز در يكى از توقيعات خود بر اين نكته تأكيد مى ورزند كه ظهور ناگهانى و دور از انتظار فرا مى رسد:

فرمان ما به يكباره و ناگهانى فرا مى رسد و در آن زمان توبه و بازگشت براى كسى سودى ندارد و پشيمانى از گناه كسى را از كيفر ما نجات نمى بخشد ٧.

اين دسته از روايات از يكسو هشدارى است به شيعيان كه در هر لحظه آماده ظهور حجت حق باشند و از سويى ديگر تذكرى به همه كسانى كه در پى تعيين وقت براى ظهورند.

٣. نهى از تعيين وقت براى ظهور

چنانكه گفته شد؛ تعيين وقت براى ظهور جايز نيست و براساس روايات معصومين (ع) ما وظيفه داريم كسانى را كه به تعيين وقت براى ظهور