٣- ١. آن حضرت در بخش ديگرى از روايت ياد شده پس از اشاره به اين مطلب كه ناشكيبايى در هنگام بروز ناگواريها موجب از بين رفتن اجر انسان مى شود، مى فرمايد:

... افضل اعمال المرء انتظار فرج الله عزوجل‌[٢].

برترين كارهاى انسان، انتظار گشايش از سوى خداست.

٤- ١. امام صادق (ع) نيز در ضمن سفارشهاى خود به ابوحنيفه مى فرمايند:

... و افضل الاعمال انتظار الفرج من الله.

برترين كارها انتظار گشايش از خداست.

٢. انتظار به معناى خاص: در اين معنا، انتظار گشايش و اميد به آينده از حالت امرى محدود، سطحى و فردى خارج شده و تبديل به امرى گسترده، عميق و اجتماعى مى گردد.

در توضيح اين مطلب بايد گفت: تعاليم اديان الهى و به ويژه دين مبين اسلام، دقيقا بر گرايشهاى درونى انسانها تكيه دارد و اهداف و برنامه هاى آنها براساس همين گرايشهاى درونى و ويژگيهاى فطرى سامان يافته است و در اين ميان نقش دين تنها جهت دهى، توسعه و تعميق اين گرايشهاست.

در موضوع مورد بحث نيز دين مبين اسلام با توجه به اينكه اميد به آينده و انتظار يك گرايش فطرى و جوهره زندگى انسانهاست تلاش نموده كه اين گرايش را از يك سو توسعه و از ديگر سو تعميق بخشد.

به اين بيان كه دين اسلام به همه انسانها مى گويد: اولا، شما فقط منتظر بهبود وضع زندگى خود و اطرافيانتان نباشيد و تنها سعادت نزديكان خود را طلب نكنيد، بلكه اين انتظار را نسبت به همه افراد جامعه گسترش دهيد و چشم انتظار روزى باشيد كه رفاه، سعادت، عدالت و معنويت نه تنها در شهر و ديار شما بلكه در همه جهان گسترده شود.

ثانيا، انتظار شما نبايد تنها متوجه امور ظاهرى، سطحى و محدود زندگى گردد. شما بايد انتظارتان را تعميق بخشيد و چشم به راه آينده اى باشيد كه حقيقت مطلق، عدالت مطلق و معنويت مطلق در جهان حاكم شود.

در اين معنا، انتظار تنها به ظهور مردى تعلق مى گيرد كه اگر بيايد نهايت خوبيها براى همه انسانها در سراسر جهان فراهم خواهد شد. اين انتظار به همان اندازه فضيلت و برترى دارد كه تحقق متعلق آن.

نگاهى اجمالى به رواياتى كه در فضيلت انتظار ظهور امام عصر (ع) وارد شده اند ما را به سطح ارزش اين انتظار واقف مى سازد:

١- ٢. امام سجاد (ع) منتظران را برترين مردم همه روزگاران برمى شمارند:

... ان اهل زمان غيبته القائلون بامامته المنتظرون لظهوره افضل من كل اهل زمان.[٣]

آن گروه از مردم عصر غيبت امام دوازدهم كه امامت او را پذيرفته و منتظر ظهور او هستند برترين مردم همه روزگاران هستند.

٢- ٢. امام صادق (ع) در فضيلت انتظار به معناى دوم مى فرمايد:

المنتظر لامرنا كالمتشحط بدمه فى سبيل الله‌[٤]

كسى كه در انتظار تحقق امر ما (برقرارى حكومت اهل بيت (ع)) باشد همانند كسى است كه در راه خدا به خون خود غلتيده است.

٣- ٢. آن حضرت در روايت ديگرى منتظران ظهور را از زمره «دوستان خدا» برمى شمارند:

طوبى لشيعة قائمنا المنتظرين لظهوره فى غيبته و المطيعين له فى ظهوره اولئك اولياءالله الذين لاخوف عليهم ولا هم يحزنون.

خوشا به حال شيعيان قائم ما كه در زمان غيبتش منتظر ظهور او هستند و در هنگام ظهورش فرمانبردار او. آنان دوستان خدا هستند، همانها كه نه ترس به دل راه مى دهند و نه اندوهگين مى شوند.

٤- ٢. امام صادق (ع) در بيانى ديگر منتظران ظهور را با شهيدشدگان در پيشگاه رسول خدا (ص) برابر دانسته، مى فرمايند:

من مات منكم و هو منتظر لهذا الامر كمن هو مع القائم فى فسطاطه. قال: ثم مكث هنيئة، ثم قال: لا بل كمن قارع معه بسيفه. ثم قال: لا والله كمن استشهد مع رسول الله، صلى الله عليه و آله.[٥]

هر كس از شما بميرد در حالى كه منتظر اين امر باشد همانند كسى است كه با حضرت قائم (ع) در خيمه اش بوده باشد. سپس حضرت چند لحظه اى درنگ كرده، آنگاه فرمود: نه، بلكه مانند كسى است كه در خدمت آن حضرت شمشير بزند. سپس فرمود: نه، به خدا همچون كسى است كه در پيشگاه رسول خدا (ص) شهيد شده باشد.