ايرانيان بيش از هر كشورى به مصالح عمومى خود توجه دارند و در حسن اخلاق و عدالت نمونه اند و نوعدوستى را به فرزندان خود تعليم مى دهند. به دانش آموزان قناعت و اعتدال و نيز تسلط بر نفس را تلقين مى كنند و آنان را از هتك ناموس و دزدى و دروغگوئى و دوروئى و تهمت بر حذر مى دارند ولى اسپارتها برعكس فرزندان خود را به اصرار به شرارتت، رعارت و جنايت عادت مى دهند.

فردوسى در سراسر شاهنامه، پهلوان و اخلاق پهلوانى را به عنوان يكى از اركان اصلى حماسه خود در كنار مويدان و مردان روشن روان مى آورد و در همه اين موارد آنگاه كه پهلوانان را براى مشورت و رايزنى مى خواند؛ نه جسم تنومند كه خرد روان و انديشه روشن آنان را در نظر دارد. همان خصوصياتى را كه مردان را زيبنده لقب و صفت پهلوانى مى كند.

ورزش ايران با اين سابقه در بستر فرهنگ و اخلاق ايران اسلامى پرورش يافت و جوانمردى و فتوت روح حاكم بر قالب و وصرت ورزش مردم اين سرزمين شد.

تربيت راد مردى و پهلوانى نتيجه قديمى ترين تربيت سنتى و اجتماعى ايرانيان بود و پهلوانان نمونه هاى زيبا و كامل شهامت اخلاقى، دليرى، سلحشورى و مردانگى تربيتى كه عبد قوى پرورش مى داد تا معصيت نكند.

تاسى به مقام شامخ ولايت و پيروى از انسان كامل، نفطه اوج ورزش پهلوانى است. همانكه روح مذهب فتوت و جوانمردى است. به عبارت دگر اگر فتوت و جوانمردى را روح سنت پهلوانى و ورزش سنتى بدانيم؛ ولايت را اساس و جانمايه فتوت بايد دانست.

با گسترش مذهب تشيع در ايران شيعيان چون حضرت امير را پيشواى جوانمردان مى دانستند ورزش در زورخانه ها با نام على، اين پيشواى جوانمردان عجين شد.

شيخ شهاب الدين سهروردى مى نويسد:

فتوت از يكى از دو برج طلوع مى كند يا از برج ولايت. گرچه، على عليه السلام، نبى نبود اما ولى بود. از زمانى كه حلقه نوبت بسته شد تا روزى كه صور اسرافيل دميده شود هرگز كسى در فتوت چون على نبوده و نخواهد بود.

به مناسبت سال مولا على و به بهانه ى يادى از سيره و سنت ورزشكاران راستين اين ديار به سراغ چند تن از ورزشكاران ايرانى رفتيم و پاى سخنان شيرين و دلنشين شان نشستيم. سخنانى كه مشام جانمان را از عطر و بوى جوانمردى آكند و ما را در عالم خيال در پهندشت مردى و مردانگى و فتوت و جوانمردى پرواز داد. دريغمان آمد كه در سال على شما عزيزان را از شنيدن سخنان دلنشين اين آخرين بازمانده هاى ورزش راستين اين ديار بى نصيب نمائيم.

حاج آقا عباس بياريگر روش يكى از پيشكسوتان ورزش باستانى است و به عباس قهرمان معروف است. هشتاد سال دارد و داراى ١٠ فرزند است. مردى بشاش و سرحال هنوز هم با اين سن و سال ورزش مى كند مى گويد ورزش را از ٧ سالگى شروع كرده و هفتاد و سه سال است كه ورزش را ترك نكرده است و آنچه مى خوانيد گفت و گويى است با ايشان:

\* چرا نام ورزش باستانى هميشه با صفت جوانمردى و پهلوانى همراه است و شما چه تعريفى از اين لغت داريد؟

هر چه از ورزشكارهاى واقعى و جوانمردى هايى آنها بگوييم و بنويسيم كم گفته ايم. چون كسى كه در اين مسير وارد مى شود در واقع راه على، عليه السلام، مى رود. حضرت على هم كه مقامشان مشخص است؛ هركس هم كه راه او را برود موفق است. به همين دليل است كه ورزشكاران باستانى واقعى هيچ وقت دست از پا خطا نمى كنند. اصلا اينها به نام مولا، پا درون گود مى گذارند و به نام ايشان ورزش مى كنند و مى خواهند كارها و رفتارشان را منطبق با رفتار مولا كنند.

\* ريشه و منشا ورزش باستانى و صفت پهلوانى و جوانمردى چيست؟