آنچه مى‌تواند اسراف و تبذير و تجمّل‌گرايى را ابتدا از قلب افراد و سپس از ديواره فرهنگ اجتماع بزدايد، ترويج روحيه‌ قناعت‌ و زندگى در مسير اقتصاد و ميانه‌روى‌ است.

اين مهم مى‌طلبد كه از يك سو متاع ارزشمند قناعت در بازار دل‌ها رونق بگيرد و سپس در قالب يك فرهنگ اجتماعى، به عنوان دارويى كه بيمارى اسراف را ريشه كن مى‌كند، به توليد انبوه برسد.

رسول اكرم (ص) فرمودند: «قناعت، مالى است كه تمام نمى‌شود.»[١]

همچنين از آن بزرگوار وارد شده است: «به آنچه خداوند به تو داده است، قناعت كن تا حسابت در روز قيامت آسان گردد.»[٢]

نيز امام صادق (ع) فرمودند: «در توانمندى، به آن كسى بنگر كه از تو پايين‌تر است؛ نه آن كس كه از تو برتر است؛ زيرا اين‌كار بيشتر تو را به قناعت وا مى‌دارد.»[٣]

همچنين از آن حضرت روايت شده است: «كسى كه در معيشت خود ميانه‌روى كند، من ضمانت مى‌كنم كه هرگز تهيدست نگردد.»[٤]

در اين ميان، نمى‌توان نقش حاكميت را به عنوان قوّه و قدرتى كه بار اصلى فرهنگ‌سازى بر عهده اوست، ناديده گرفت؛ عملكرد و شيوه زندگى مسئولان فرهنگى كه از اين آبشخور ترويج مى‌گردد، در گرايش مردم به اسراف و تبذير يا برعكس به قناعت و ميانه‌روى در زندگى، نقش اساسى دارد و از مهم‌ترين كانال‌هايى كه اين فرهنگ را در جامعه ترويج مى‌دهد، رسانه‌هاى عمومى، خصوصاً نقش صدا و سيما است.

به‌راستى صدا و سيماى ما مبلّغ كدام فرهنگ است؟ قناعت يا اسراف و تبذير؟

راهكار پيشگيرى از سقوط در تجمّل‌گرايى‌

راهكار پيشگيرى از اين سقوط نيز بازگشت به قناعت و ساده‌زيستى است. سرمشق گرفتن از سيره اهل بيت (ع)، مانع سقوط است. البتّه انتظار نيست كه همه مثل آن بزرگواران باشند؛ زيرا نمى‌شود به اندازه ايشان قناعت و ساده‌زيستى داشته باشيم؛ بلكه بايد از آن ذوات مقدّس سرمشق بگيريم.

در آيه‌اى، قرآن كريم در باره الگوگيرى افراد شايسته و بزرگ، اين چنين مى فرمايد:

«لَقَدْكانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً؛[٥]

مسلّماً براى شما در زندگى رسول خدا سرمشق نيكويى بود، براى آنها كه اميد به رحمت خدا و روز رستاخيز دارند و خدا را بسيار ياد مى‌كنند.»

هركه آرزوى رسيدن به خداوند را دارد و هركه طالب بهشت و برخوردارى از نعمت‌هاى اخروى است، بايد اهل بيت (ع) را اسوه قرار دهد و در حدّ توان، سعى نمايد شيوه زندگى خويش را به سيره آنان شبيه سازد.

پى نوشت‌ها:

[١]. «گناهان كبيره»، ج ٢، ص ١٠٣.

[٢]. سوره اعراف، آيه ٢٩.

[٣]. «ترجمه من لا يحضره الفقيه»، محمّدبن على ابن بابويه، تهران، صدوق، چاپ: اول، ١٣٦٧، ج ٥، ص ٣١٥.

[٤]. «الخصال»، محمّدبن على ابن بابويه، ترجمه جعفرى، قم، نسيم كوثر، چاپ اوّل، ١٣٨٢، ج ١، ص ٢٣.

[٥]. همان، ج ١، ص ١٥٣.

[٦]. «ترجمه من لا يحضره الفقيه»، ابن بابويه، همان، ج ٤، ص ٢٢٥.

[٧]. «بحارالأنوار» محمّدباقربن محمّدتقى مجلسى، ترجمه جلد ٦٧ و ٦٨، ترجمه موسوى همدانى، تهران، كتابخانه مسجد ولى‌عصر، چاپ اوّل، ١٣٦٤، ج ١، ص ١٢١.

[٨]. سوره واقعه، آيات ٤٦- ٤١.

[٩]. سوره اسراء، آيه ١٦.

[١٠]. سوره فرقان، آيه ٦٧.

[١١]. سوره ذاريات، آيه ٥٨.

[١٢]. سوره فرقان، آيه ٦٧.

[١٣]. سوره انفال، آيه ٦٠.

[١٤]. «بحارالأنوار»، ج ٧٢، ص ٣٨.

[١٥]. «دو هزار حديث از امام على (ع)»، گردآورنده: جواد جانفدا، ص ٤٣، حديث شماره ٥٤٦.

[١٦]. همان، ص ٢٩، حديث شماره ٣٨٦.

[١٧]. سوره اعراف، آيه ٣٢.

[١٨]. سوره اسراء، آيه ٢٩.

[١٩]. «دو هزار حديث از امام على (ع)»، ص ١٣٣، حديث ١٥١٧.

[٢٠]. همان، ص ١٩٣، حديث ١٩٣٢.

[٢١]. «تحف العقول»، حسن‌بن على ابن شعبه حرانى، ترجمه كمره‌اى، تهران، كتابچى، چاپ ششم، ١٣٧٦، ص ٨٤.

[٢٢]. «إرشاد القلوب»، حسن‌بن محمّد ديلمى، ترجمه طباطبايى، قم، جامعه مدرسين، چاپ پنجم، ١٣٧٦، ص ٢٤٤.

[٢٣]. ابن شعبه حرّانى، همان، ص ٣٧٧.

[٢٤]. «گلچين صدوق (گزيده من لا يحضره الفقيه)»، تهران، فيض كاشانى، ج ٢، ص ٥٩.

[٢٥]. سوره احزاب، آيه ٢١.

«ماهنامه طوبى»، شماره ٣٦.