ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٨ - كتابهاى غيبت بعد از امام حسن عسكرى، عليه السلام
تاريخ نگارش در موضوع غيبت
قسمت پايانى
ابراهيم امينى
كتابهاى غيبت بعد از امام حسن عسكرى، عليهالسلام
بعد از وفات امام حسن عسكرى و در زمان غيبت صغرى نيز كتابهايى درباره غيبت امام زمان تأليف شد از باب نمونه:
١- حسن بن حمزه عبداللّه بن محمد بن حسن بن حسين بن على سجاد كتابى در غيبت تأليف نمود. او از بزرگان و فقهاى اماميه بوده و در سال ٣٥٨ ق. وفات نموده است.[١]
٢- عبداللَّه بن جعفر بن حسن حميرى كتابى در غيبت نوشته است. او از بزرگان و شخصيتهاى بزرگ قم بوده و در حدود سال ٢٩٠ ق. به كوفه رفت و اهل كوفه از وى استماع حديث نمودند.[٢]
٣- حسن بن محمد بن يحيى معروف به ابن اخى طاهر نيز كتابى در غيبت ولى عصر نگاشته، و در سال ٣٥٨ ق. وفات نموده است.[٣]
٤- محمد بن ابراهيم بن جعفر نعمانى معروف به ابن ابى زينب كتابى در غيبت تأليف نموده است. نجاشى دربارهاش مىنويسد:
محمد بن ابراهيم از بزرگان اصحاب و جليلالقدر و صحيحالعقيده و كثيرالحديث است. داراى كتابهايى است كه يكى از آنها» الغيبة «است.[٤]
كتاب مذكور به چاپ رسيده و در دسترس مىباشد. مؤلف كتاب در اوايل غيبت صغرى متولد شده و چنانكه از خود كتاب معلوم مىشود در موقع تأليف كتاب هشتاد و چند سال از عمر شريف حضرت صاحبالامر مىگذشته است.[٥]
نعمانى از اصحاب مخصوص محمد بن يعقوب كلينى بوده كه در سال ٣٢٩ ق. يعنى سال وفات آخرين نايب امام زمان، على بن محمد سمرى وفات نموده است.
نعمانى به طورى كه از كتابش معلوم مىشود تا اواسط قرن چهارم هجرى زنده بودهاست، زيرا محمد بن ابى الحسن شجاعى مىگويد:
نعمانى در سال ٣٤٢ ق. كتاب غيبت را براى من قرائت نمود.[٦]
٥- محمد بن قاسم بغدادى نيز كتابى در غيبت نوشته است. او از مشاهير متكلمين اماميه و معاصر ابن همام بوده كه در تاريخ ٣٢٨ ق. وفات نموده است.[٧]
٦- سلامة بن محمد بن اسماعيل ارزنى كتابى در غيبت تأليف نموده و از بزرگان و موثقين اماميه بوده و تلعكبرى در سال ٣٢٨ ق. از او استماع حديث نموده است. او در سال ٣٣٣ ق. به شام رفت. بعداً به بغداد مراجعت نمود و در همانجا وفات كرد.[٨]
٧- محمد بن شلمغانى نيز كتابى در غيبت نوشته است[٩]. وى معاصر حسين بن روح نايب سوم امام زمان بوده است. نجاشى در رجالش و شيخ در» فهرست «مىنويسد:
در آغاز امر، خوب بود ولى بعداً به حسين بن روح حسد ورزيد و موضوعات باطلى را ادعا كرد و بدين جهت توقيعى در مذمت او از ناحيه مقدسه صادر شد و به دستور خليفه وقت توقيف و به قتل رسيد.[١٠]
٨- مظفر بن على بن حسين حمدانى- كه اواخر زمان مفيد را درك نموده- كتابى در غيبت نوشته است.[١١]
٩- حنظلة بن زكريا بن يحيى بن حنظلة تميمى نيز كتابى در غيبت نوشته است[١٢]. شيخ طوسى در رجالش او را از جمله كسانى كه از