ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٩٣
حيرت مىافتند و اهل باطل در آن به هلاكت مىرسند و كسانى كه (براى ظهور) وقت تعيين مىكنند، دروغ مىگويند.»
اين حيرت مربوط به جاهلان و كسانى است كه وظيفه خود را در زمان غيبت نمىدانند؛ بنابراين امام صادق (ع) فرمودند:
«كيف انتم إذا صِرْتُم فى حالٍ لا تَرَونَ فيها امامَ هدى و لا عَلَماً يرى؟ فَلا ينْجُو مِنْ تِلكَ الحَيرَةِ الّا من دَعا بِدُعاء الغَريقِ؛ [١]
شما چگونه هستيد آنگاه كه در وضعيتى قرار مىگيريد كه در آن، پيشواى هدايت و نشانه آشكارى نمىبينيد؟ پس كسى جز آنان كه دعاى غريق را بخواند، از آن حيرت و سرگردانى نجات پيدا نمىكنند.»
درباره «دعاى غريق»، محتواى آن و اهميت خواندن آن در زمان غيبت، در جاى خود توضيح كافى آمده است.[٢] اينجا بحث درباره حيرت كسانى است كه به وظيفه خود در زمان غيبت امامشان آگاهى ندارند و اگر اين نقيصه را جبران كنند، از اين حيرت خارج مىگردند. در احاديث مربوط به زمان غيبت، بيشتر مواقعى كه از حيرت سخن گفته شده، همين معناى مذموم است؛ ولى گاهى هم حيرت مربوط به خود امام (ع) مىباشد كه معناى ظاهرى آن بيان شد. والله يعلم.
يأس از فرج در هنگام فرج
غيبت امام عصر (عج) امتحان بزرگى است تا شيعيان، صبر خود را در گرفتارىهاى اين زمان بيازمايند و با همه سختىهايى كه تحمّل مىكنند، از فرج الهى نااميد نشوند؛ امّا آيا همه مؤمنان از اين امتحان بزرگ الهى موفّق بيرون مىآيند؟ پاسخى كه براى اين پرسش در احاديث اهلبيت (ع) يافت مىشود، دلالت بر اين مىكند: متأسّفانه بسيارى از شيعيان، صبر خود را در مصيبتهاى زمان غيبت از دست مىدهند و به حالت يأس و نوميدى نسبت به ظهور امام زمان (عج) مىرسند و به تعبير ديگر، حالت انتظار فرج در ايشان از بين مىرود؛ ولى در همين حال، عدّه كمى از مؤمنان مىمانند كه به وظايف خود در زمان غيبت امامشان كاملًا آگاهند و به آنها عمل مىكنند و بنابراين به يأس از فرج الهى مبتلا نمىگردند. امّا مهم اين است كه شرط فرج امام زمان (عج)، انتظار فرج همگان نيست. انتظار فرج وظيفهاى است كه شيعه در زمان غيبت، بيش از هر زمان ديگرى، نسبت به آن مكلّف است؛ ولى چه همه آنها به وظيفه خود عمل بكنند چه در عمل به آن كوتاهى نمايند، فرج محقّق خواهد شد و مطابق آنچه نقل مىكنيم، زمانى كه حضرت ظهور مىفرمايند، حالت يأس و نااميدى، بسيارى از مؤمنان را دربرگرفته است و به تعبير ديگر، وقتى كه انتظار خود را از دست دادهاند، فرج محقّق مىشود. از امام صادق (ع) چنين نقل شده است:
«ما احْسَنَ الصَّبْرَ و انتظارَ الفرجِ .... فعليكم بالصَّبْرِ. إنما يجىءُ الفَرَجُ عَلى اليأسِ؛[٣]
چقدر صبر همراه با انتظار فرج خوب و زيباست! ... بر شماست صبر كردن. جز اين نيست كه فرج در هنگام نااميدى فرامىرسد.»
در حديث ديگرى، امام صادق (ع) به امتحان سخت غيبت كه بسيارى در آن زمين مىخورند، اشاره فرمودهاند: