به طور كلّى در احاديث اهل بيت (ع) از ظهور امام زمان (عج) به عنوان يك امر دفعى و ناگهانى ياد شده است كه هيچ مقدّمه و شرط ضرورى را لازم ندارد. اين مطلب به تعابير مختلف ذكر شده است.

اصلاح امر ظهور در يك شب‌

يك تعبير در اين خصوص، اين است كه خداوند امر فرج امام عصر (عج) را در يك شب اصلاح مى‌فرمايد. اصلاح در يك شب مى‌فهماند كه اذن ظهور حضرت بدون هيچ‌گونه زمينه و مقدّمه قبلى به ايشان داده مى‌شود و اين مطلب با توجّه به آنچه درباره بداءپذير بودن وقت ظهور بيان شده، كاملًا مقبول است. روايت زير از حضرت جوادالائمّه (ع) مى‌باشد:

«انَّ اللهَ تَبارَكَ و تَعالى لَيصْلِحُ له أمْرَه فى لَيلَةٍ كما أَصْلَحَ امْرَ كَليمِهِ موسى (ع) إذْ ذَهَبَ لِيقْتَبِسَ لِأَهْلِهِ ناراً فَرَجَعَ و هو رَسُولٌ نَبِى ... أفْضَلُ اعْمالِ شيعَتِنا انتظارُ الفَرَج؛[١]

همانا خداوند تبارك و تعالى امر ظهور ايشان را در يك شب اصلاح مى‌فرمايد؛ همان‌طور كه كار كليم خود، حضرت موسى (ع) را (يك شبه) اصلاح فرمود، آنگاه كه براى به دست آوردن آتش براى اهل خويش رفت. پس در حالى كه پيامبرِ فرستاده شده بود، بازگشت ...

بهترين اعمال شيعيان ما انتظار فرج است.»

تشبيهى كه در اين حديث شريف به كار رفته، به روشنى بر مقصود دلالت مى‌كند. داستان سخن‌گفتن پروردگار با حضرت موسى (ع) و در نتيجه پيامبر شدن ايشان، در قرآن كريم ذكر شده است:

«و هَلْ اتيكَ حديثُ موسى إذا رأى ناراً فَقالَ لِأَهلِهِ امْكُثُوا إنّى آنَسْتُ ناراً لَعلّى آتيكُم مِنها بِقَبَسٍ أو أجِدُ عَلى النّارِ هُدى فلمّا أتيها نُودِى يا مُوسى إنّى انَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيكَ إنّكَ بِالوادِ المُقَدَّسِ طُوى و أنا اخْتَرْتُكَ فاسْتَمِع لِما يوحى؛[٢]

و آيا داستان موسى را شنيده‌اى؟ آنگاه كه آتشى ديد، پس به اهل خود گفت: درنگ كنيد. من آتشى ديدم. باشد كه يا پاره‌اى از آن را برايتان بياورم يا به وسيله آن، خبرى از راه پيدا كنم.» چون به آن رسيد، ندا داده شد كه: «اى موسى! من پروردگار تو هستم. پاى خود را برهنه كن؛ زيرا تو در بيابان مقدّس طوى هستى و من تو را برگزيدم. پس به آنچه وحى مى‌شود، گوش فرا ده.»

وقتى حضرت موسى (ع) در بيابان تاريك همراه با اهل خود، راه را گم كرده بودند، از دور آتشى مشاهده كرد و طبق بيان قرآن به سوى آن رفت كه يا چيزى از آن آتش براى اهل خودش بياورد يا خبرى از راهى كه گم كرده بودند، به دست آورد. بر اساس قرينه‌ها و حساب‌هاى ظاهرى (كه افراد معمولى و حتّى خود حضرت موسى (ع) مى‌ديدند) نشانه‌اى از اينكه قرار است در آن شب، ايشان به نبوّت و رسالت برگزيده شوند، وجود نداشت. هيچ قرينه و زمينه قابل پيش‌بينى‌اى در كار نبود. ايشان براى منظور ديگرى به سوى آتش رفتند؛ امّا رسول و نبى برگشتند. وجه شباهت اصلاح ظهور حضرت مهدى (عج) با اصلاح امر نبوّت و رسالت حضرت موسى (ع) در همين مطلب است كه از آن به اصلاح امر در يك شب تعبير شده است. مقصود اين است كه اذن خداوند براى ظهور امام زمان (عج) هم بدون مقدّمه و در وقتى كه ظاهراً نشانه‌اى دالّ بر نزديك بودن آن وجود ندارد، صادر مى‌شود. اگر انسان مؤمن اين حقيقت را عميقاً باور كند، آنگاه انتظار فرج امام (ع) برايش بسيار بسيار جدّى و ملموس خواهد شد. چون در هر زمانى وقوع فرج را ممكن و عملى مى‌بيند و در هيچ شرايطى از تحقّق آن نااميد نخواهد بود. به همين جهت حضرت جواد (ع) پس از تشبيه فوق فرموده‌اند كه: «بهترين اعمال شيعيان ما انتظار فرج است.» پس مى‌توان گفت كه امر فرج امام عصر (عج) متوقّف بر وجود نشانه و زمينه‌اى نيست كه روى حساب‌هاى عادى بشرى، نزديك بودن آن را برساند و اگر غير از اين‌