ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٤ - ١٢ عذاب برزخى
بيدارى از خواب بسيار طولانى خود تصوّر كردند كه يك روز يا بخشى از يك روز در خواب بودهاند يا يكى از پيامبران الهى كه داستانش در «سوره بقره، آيه ٢٥٩» آمده است، بعد از آنكه از دنيا رفت و پس از يكصد سال مجدّداً به حيات بازگشت، اظهار داشت كه فاصله ميان دو زندگى به اندازه يك روز يا بخشى از يك روز بوده است و مجرمان با توجّه به حالت خاصّ برزخىاشان چنين تصوّرى از روى عدم آگاهى پيدا مىكنند.
١٠. مردود بودن شفاعت در برزخ
امام صادق (ع) مىفرمايند:
«وُاللهِ ما أَخافْ عُلَيكُمً الّا الْبُرًزَخ فَأما اذا صارُ الامًرْ الَينا فَنَحًنْ اوًلَى مِنْكُمً؛[١]
به خدا قسم! نمىترسم بر شما؛ مگر از برزخ و چون كار به ما رسد، ما اولى و سزاوارتر از شما هستيم.»
در روايت ديگرى عمرو بن يزيد مىگويد: به امام صادق (ع) گفتم: از شما شنيدهام كه مىفرموديد: «همه شيعيان ما با همه گناهانى كه دارند بهشتى هستند.» فرمودند:
«گفته تو را تصديق مىكنم. به خدا قسم! همه آنان در بهشت خواهند بود. من گفتم: فدايت گردم! بسيارى از گناهان كبيرهاند. فرمودند: «به شفاعت پيامبر و وصى او در قيامت، همه به بهشت مىروند وليكن به خداوند سوگند! از برزخ، براى شما خوفناكم و مىترسم.» پرسيدم: برزخ چيست؟ فرمودند: «قبر، از لحظهاى كه مىميرد تا روز قيامت.»[٢]
بنابراين مىتوان چنين استنباط كرد كه موضوع شفاعت در عالم برزخ منتفى است و انسان با عمل خود، دست به گريبان است و نتيجه عمل خوب يا بد خود را مىبيند.
١١. تجسّم عمل در برزخ
به موجب بعضى از روايتها اعمال هر انسان از لحظات بعد از مرگ، يعنى در مراحل ابتدايى عالم برزخ، تمثيل و تجسّم مىيابد و صاحب قبر در ملكوت قبر با چشم برزخى آن را مىبيند و تا قيام قيامت با او خواهد بود. امام صادق (ع) مىفرمايند:
«وقتى شخص باايمان را در قبرش مىگذارند، درى به رويش گشوده مىشود و جايگاه خود را در بهشت مىبيند. از آن درى كه به عالم غيب گشوده شده مردى با چهره زيبا خارج مىشود. شخص با ايمان به او مىگويد: تو كيستى كه من از تو زيباتر نديدهام؟ پاسخ مىدهد: من نيت خوب تو هستم كه در دنيا بر آن بودى و عمل خوب تو هستم كه در دنيا انجام دادى. وقتى شخص كافر را در قبرش مىگذارند، درى به رويش گشوده مىشود و جايگاه خود را در آتش مىبيند سپس از آن در مردى زشترو خارج مىشود. شخص كافر به او مىگويد: تو كيستى كه من صورتى از تو قبيحتر نديدهام؟ پاسخ مىدهد من عمل بد تو هستم كه در دنيا انجام مىدادى و نيت ناپاك تو هستم كه در دل داشتى.»[٣]
١٢. عذاب برزخى:
روايتهايى كه درباره عذاب قبر و ثواب قبر وارد شده است، درباره همان بدن برزخى است كه به مناسبت ارتباط عالم برزخ هركس، به قبر آن كس، از آن تعبير به عذاب قبر شده است. امام على (ع) مىفرمايند:
«از بندگان خدا، بعد از مرگ براى كسانى كه آمرزيده نشدهاند، عذاب و درد قبر شديدتر از مرگ است. پس از تنگى، تاريكى، وحشت و غربت آن بهراسيد. همانا قبر هر روز ندا مىكند: منم خانه غربت. منم خانه وحشت و منم خانه كرم. قبر براى مؤمنان همانند باغى است از باغهاى بهشت يا گودالى از گودالهاى جهنّم.»[٤]
عذاب در قبر چنان وحشتناك است كه در مقابل عذابهاى آن، مجرمان از وحشتهاى دنيوى نمىترسند؛ زيرا در مقابله با آن وحشتها ناچيز است. امام على (ع) مىفرمايند:
«عذاب در قبر براى آنها به قدرى شديد است كه وقوع حوادث هراسانگيز و زلزله و اضطراب و وحشتهاى دنيا، آنها را به وحشت نمىاندازد.»[٥]
از اين جهت، ائمّه (ع) براى مردم از شدّت برزخ، احساس خطر كردهاند. شخصى مىگويد: به امام صادق (ع) گفتم: شنيدهام كه گفتهاى همه شيعيان ما در بهشت جاى مىگيرند؟ حضرت فرمودند:
«در قيامت، همه شما به واسطه شفاعت پيغمبر يا وصى پيغمبر به بهشت مىرويد. امّا به خدا قسم! در مورد برزخ بر شما مىترسم.»[٦]
رسول خدا (ص) فرمودهاند:
«در زمان قبل از نبوّت كه به شتران و گوسفندان نظارت مىنمودم و آنها در جايگاه خود مستقرّ و متمكّن بودند و هيچ چيز در اطراف آنها نبود كه آنها را تهييج كند و آنها را بترساند. ناگهان مىديدم كه آنها از جاى خود حركت كرده و به هوا مىپرند. با خود مىگفتم: اين چه داستانى است؟ و بسيار در شگفت مىماندم تا آنكه جبرئيل (ع)