ادبيات سياسى تشيع
 
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص

ادبيات سياسى تشيع - آيينه وند، صادق - الصفحة ١٣٨

خليفه‌اى مى‌مرد و آن ديگرى بر اريكه‌ى قدرت جلوس مى‌كرد و شاعران چاپلوس را مى‌ديدى كه با زبون‌ترين زبان- كه خبيث‌ترين جلوه‌ى خصال آدمى را به نمايش مى‌گذاشت- به تملّق و غلوّ و اغراق، بر بارگاه قدرتمندان و زورگويان به ملاحظه جيفه‌ى بى‌مقدار و حطام بى‌ارزش دنيوى، چهره زرد مى‌كردند، او مرد مردانه با قدرت كلام و زبان صراحت كه حكايت از حقايق تلخ داشت، به ميدان گام مى‌نهاد و بى‌اعتنا به خيل چاكران و چاپلوسان و هم ممدوحشان، چنين مى‌سرود:

خليفة مات لم يحزن له أحد

و آخر قام لم يفرح به أحد

خليفه‌اى مرد كه كس از مردنش اندوهگين نشد، و آن ديگرى به جايش نشست كه كس را شادمان نكرد.

و سخن حقّ چه‌اندازه كوتاه، مجمل، پرمعنى و فصيح است. قدرتمندان اين اندازه پيشش كوچك و ضعيف و بى‌ارزش بودند و هرگز در طول عمر از آنان بيمى به دل راه نداده بود.

او مى‌دانست كه اين‌گونه سخن گفتن و به اين شيوه شعر سرودن، او را از دشمنى ارباب قدرت در امان نخواهد داشت. و اين را به پرسنده‌اى كه از او مى‌خواست تا موافق جريان آب شنا كند و كمتر با زورمندان و زراندوزان در آويزد، گفته بود: من خود مى‌دانم كه اين‌گونه شعر گفتن چه دردسرها دارد. ولى قدرتمندان را جز با چنين عمل نتوان به بيم افكند. چه اينان، عيب‌ها، زشتى‌ها و ضعف‌هايشان بيش از محاسنشان است. بايد عيبشان را برشمرد تا از تفرعن و سركشى دست بردارند كه بى‌اندازه ناتوانند و زبون.

آرى، شاعرى چون او نمى‌توانست بر در ارباب قدرت به اميد ملاقات خواجه بنشيند و به مدح خوكان پردازد. و درّ گرانقدر سخن را نثار قدومشان كند! شاعرى كه علاقه‌ى به شهادت در راه آرمان والاى انسانى، او را به مرحله‌اى رسانده بود كه دارش را بر دوش مى‌كشيد و خائفا مترقّبا از شهربه‌شهرى و از ديارى به ديار ديگر، فرارى و آواره بود.

ارتباط شاعر با امام كاظم و امام رضا- عليهما السّلام- آن دو رهبر بزرگ و ديگر شورشگران و لرزانندگان كاخ‌هاى ستم، از آل على (ع)، كه پيوسته علم مبارزه را گاه در حجاز، گاه در بصره، گاه در كوفه، گاه در خراسان و گاه در ديلم برمى‌افراشتند، چنان او را به انقلاب و آزادى و عدالت باورمند كرده بود كه در پيكار راه خدا تمام سرمايه‌ى‌