زبير يا محمّد بن جعفر متوكّل، ملقّب به معتزّ باللّه، پس از مستعين در سال ٢٥٢ به جاى وى نشست و در سال ٢٥٥ خود را از خلافت خلع كرد و پس از شش روز مقتول شد.

مؤيّد را از ولايت عهد خود كنار زد و او را بكشت و اسماعيل را به جاى وى، تعيين كرد.

وى چون به تركان بدبين شده بود، سعى كرد مغربى‌ها را روى كار آورد، ولى همين سبب مرگش شد. بغاء صغير به دست او كشته شد.

(ر. ك: تتمة المنتهى).

١٥٢- امين‌

محمّد امين، ششمين خليفه‌ى عبّاسى (١٩٣- ١٩٨ هجرى) پسر و جانشين هارون است.

خليفه‌اى عشرت جو و هوس‌باز و بى‌فكر بود. حكومت او پنج سال، دوام يافت و اكثر آن در زد و خورد با برادرش، مأمون گذشت. عاقبت، پس از چند زد و خورد، طاهر ذو اليمينين و هرثمة بن اعين، سرداران مأمون، بغداد را به محاصره گرفتند. امين تسليم شد و طاهر او را كشت و سرش را به خراسان جهت مأمون فرستاد.

(ر. ك: دايرة المعارف فارسى).

١٥٣- منتصر

ابو جعفر، محمّد منتصر باللّه، پس از قتل پدرش در سال ٢٤٧، به سلطنت رسيد. وى، برخلاف پدرش نسبت به اهل بيت رسول خدا (ص)، سخت نگرفت و از زيارت قبر امام حسين (ع) جلوگيرى نكرد. وى از همه‌ى خلفاى بنى عبّاس با انصاف‌تر و بهتر بود. در سال ٢٤٨ هجرى مريض شد و در همان سال درگذشت. گفته‌اند او را با زهرى كه در