مصعب بن زبير بن عوام، از طرف برادرش، عبد اللّه بن زبير والى بصره شد، كوفه را ضبط نمود و مختار بن ابى عبيد ثقفى را كشت. در سال ٧١ هجرى به دست حجّاج بن يوسف ثقفى مقتول شد، و او سرش را نزد عبد الملك مروان، پنجمين حكمران مروانى فرستاد.

(ر. ك: ريحانة الأدب)

٦٦- عبد الملك بن مروان‌

عبد الملك (٢٦- ٨٦) هجرى، پنجمين حكمران اموى و پسر مروان حكم است. پس از مرگ پدرش به قدرت رسيد. در آغاز خلافتش، عراق، شام و حجاز آشفته بود. در مكّه عبد اللّه بن زبير به خلافت نشسته و مختار در كوفه خروج كرده بود.

عبد الملك، براى اين‌كه بتواند با فراغ بال كار عراق را سامان دهد، در سال ٦٩ هجرى پيمان ترك مخاصمه‌اى با امپراطور روم منعقد كرد و بلافاصله از دمشق، عازم عراق گرديد. مصعب در سال ٧١ به دست سپاهيان عبد الملك و برادرش، عبد اللّه بن زبير نيز در سال ٧٣، به دست حجّاج كشته شد و مكّه به تصرّف حجّاج درآمد. فتنه‌ى ابن اشعث نيز در سال ٧٣ سركوب شد و بدين‌گونه، زمينه براى حكومت او آماده گرديد. وى در دمشق مرد.

(ر. ك: دايرة المعارف فارسى).

٦٧- محمّد بن حنفيّه‌

محمّد بن امير المؤمنين على بن ابى طالب (ع)، نام مادرش، خوله دختر جعفر بن قيس بن‌