بنا بر اين، بر هر انديشمندى واجب است كه درباره مصدر و منبعِ اين قصّه به تحقيق بپردازد تا معيّن شود كه تاريخ نويسان و بعد از آنان مستشرقين، اين قصّه را از كدام آبشخور يافته اند؟ و آيا نقلِ اين قصّه به تواتر و از طرق متعدّد انجام شده است تا اعتماد بر آن صحيح باشد؟ و آيا اين قصّه از قضاياى قابل اعتماد و اعتبار تاريخى است؟ زيرا مسائل تاريخى، به دليلِ در بر داشتنِ مطالبِ اشتباه، يا مطالبى كه ولو به طرق متعدّد و اطمينان آور هم نقل شده باشد، به لحاظ عقلى، قابل پذيرش نيست، لازم است با دقّت فراوان، مورد بحث و بررسى قرار گيرد.

شهرت وانتشار قضيّه عبد الله بن سبا در بسيارى از كتابهاى تاريخى و ادبى، به قدرى است كه ممكن است انسان به شك افتد كه مبادا اين قضيه مصدر و منبع موثقّى داشته باشد، امّا چنان كه به زودى بيان خواهيم كرد، همه اينها بى‌پايه و اساس بوده و هيچ منبع قابل اعتمادى ندارد.

حال، اگر از بحث درباره منبع اين قصّه و بررسى سند و مناقشه در رجال واسناد آن هم صرف نظر كنيم، عقل حكم به سقوط اين قصّه از درجه اعتبار مى‌كند؛ زيرا اين قصّه آكنده از وقايعى است كه مخالف با عقل و دور از حقيقت و بى ارتباط با واقع است.

به همين جهت، شايسته است كه يك اديبِ پژوهشگر، تاريخ نگارِ منصف، يا استاد فرهيخته در برابر اين داستان، موضعى محققّانه اتّخاذ كند؛ موضعى كه مقتضاى حقيقت جويى است و وظيفه علمى‌