و چنين بود كه اين افسانه، در مغز و فكر بسيارى از نويسندگان معاصر راه يافت و ما چندان مايل به ادامه نقل سخنان ايشان نيستيم؛ زيرا همين مقدار كه از سخنانشان نقل كرديم، براى روشن كردن موضوع و ميزان خطر آن كافى است.

بنابراين، ابن سبا طبق آراى اين قلم به دستان- كه به نمونه هايى از آن اشاره كرديم ودر غير اين كتاب هم مى‌شود به آنها دسترسى پيدا كرد- كسى بوده كه ابوذر را براى مبارزه با معاويه، در مسأله تصرف اموال تحريك كرد و اين طرز تفكّر، با اين كه ابوذر براى تأييد آن، به آياتى از قرآن استشهاد كرده است، فاقد روح اسلامى و به دور از تعاليم آن بوده و از انديشه‌هاى مزدكى سرچشمه گرفته است.

چنان كه شخصيّتهاى مورد اشاره خطيب نيز كه از صحابه و تابعين بودند و به گفته او از سران حزب ابن سبا بودند به تعبير خطيب، از ابلهان و غاليان بودند؛ كسانى چون عمّار بن ياسر- كه در ادامه از شرح حال او آگاه خواهيد شد- يا عبدالله بن زيد، عمرو بن حمق خُزاعى، حكيم بن جبله، زيد بن صوحان و ... و چه جنايتى‌

[١] - حملة رسالة الاسلام: ٢٤- ٢٣.