امّا واقعيّت غير از اين است. شورش تنها از مصر آغاز نشده و رهبر آن نيز ابن سبا نبوده است؛ زيرا چنين كسى اصلًا وجود خارجى نداشته است؛ قيام عليه عثمان به دليل تنفّر عمومى كه در اثر اقدامات ناشايست امويان و به خصوص مروان، در سرتاسر بلاد اسلامى ايجاد شده بود، از داخل خود مدينه آغاز گرديد؛ اقداماتى كه نظر عموم صحابه را به اصلاح وضع موجود سوق داد و اين مطلبى است كه اكثر مورّخان آن را ذكر كرده‌اند.

بهتر است ادامه سخن را به استاد احمد امين در آخرين نوشتارى كه از ايشان منتشر شده و «يوم الإسلام» نام دارد، واگذاريم:

«عثمان در شش سال ابتداى خلافت خود، روشى عدالت‌مندانه و مهرورزانه در پيش گرفت، امّا در شش سال دوّم، در حالى كه سنّ و سالش نيز بالا رفته بود، در برابر خويشاوندانِ اموى خود كوتاه آمد و امور اداره دولت را به سركرده آنان مروان بن حكمِ اموى واگذار كرد ... وى با اين كار، خشم بسيارى از صحابه خصوصاً على، زبير، طلحه و ديگران را برانگيخت. آنان ابتدا مى‌خواستند خلافت را از بند اين سلطه خلاص كنند و به همين جهت با نصيحت، عثمان را به كناره‌گيرى تشويق كردند، امّا او نپذيرفت. سپس دير زمانى نگذشت كه عثمان در مدينه تنها ماند و دوستان زيادى در اطراف او باقى نماندند.

از بزرگترين شخصيتهايى كه در جنگ با عثمان و تحريك مردم عليه او نقش داشت، مى‌توان به عايشه دختر ابوبكر اشاره كرد.