- مادامى‌كه وقف بودن اموال يا وصيت ميت ثابت نشود، جميع اموال او تركه حساب مى‌شود و بر حسب سهام ارث بين ورثه تقسيم مى‌شود، و چنانچه ثابت شود كه گفته ميت در مورد وقف به نحوى بوده كه آن شخص نقل كرده- كه بعد از مرگم وقف حضرت باشد- وقف مزبور صحيح نيست از جهت اينكه ظاهر كلام او وقف معلّق بر مرگ است كه باطل مى‌باشد، و اللّه العالم.

١٦٧١

- شخصى فوت شده است بعضى از ورثه‌ها صغير هستند و متوفّى براى خود وصىّ و براى صغارش قيّم تعيين نموده است، سؤال اين است كه آيا جايز است ورثه ميت مانند زمان حيات او زندگى كنند بدين معنى كه تا هنگام بلوغ صغار همه ورّاث نسبت به توان خود در مزارع و غيره كار كرده و عائدش را در مخارج مشترك صرف نمايند و هكذا و حتى دوستان و اقوام و ارحام با اينها مراوده و جلوس هم داشته و مهمان بمانند و موقع تقسيم دارايى هم على ما فرض اللّه تقسيم نمايند؟ نحوه معاشرت شرعى با اينگونه خانواده‌ها را بطور مشروح بيان فرماييد، و نيز در جواب بيان فرماييد كه اگر كسى بى‌وصيت از دنيا رفته باشد و صغير دارد چگونه بايد با ورّاث او معامله كرد؟

بسمه تعالى‌

- الف) چنانچه ما ترك ميت را به حسب سهام ارث تقسيم كنند و از منافع مزارع و امثال آن بعد از برداشتن مخارج مشترك اگر چيزى زائد آمد، چه بصورت پول باشد يا جنس چنانچه سهام صغار در آنها را هم ملاحظه كرده و سهم صغار را به آنها بدهند، و نيز اگر ورثه مخارج غير خودشان مثل عائله را از آن منافع برداشته‌اند آن را هم ملاحظه كنند مانعى ندارد، و اللّه العالم.

ب) بايد به حاكم شرع مراجعه كنند تا حاكم شرع براى صغير قيّم معيّن نمايد، بعد از تعيين قيّم مى‌توانند به نحوى كه در جواب الف گفته شد عمل كنند، و مى‌توانند با توافق هم- يعنى ورثه و قيّم بر صغير- ما ترك ميت را به حسب سهام ارث تقسيم كنند، و اللّه العالم.

١٦٧٢

- آيا اسلامى و شرعى و انسانى است كه پدرى فرزندان همسر دوم خود را علاوه بر تبعيض شديد عاطفى و مادى در دوران حيات، پس از مرگ نيز از ارث محروم و همه‌