ورثه‌اى كه حالا زيادتر از سهم الارث خود گرفته، به همين مبلغ زيادى، از ساير اموال كه تقسيم مى‌شود كمتر بگيرد، و يا ورثه‌اى كه حالا زمين او كمتر از سهم الارث او بوده، در موقع تقسيم بقيه اموال، به همين مبلغ به او بيشتر داده شود. بعد از تقسيم زمينها، سند مالكيت زمين هر ورثه به نام او صادر و تحويل وى گرديده كه پس از آن هم، بعضى از ورّاث، زمين خود را به اشخاص غير فروخته و پول آن را هم گرفته‌اند.

بعد از گذشت چندين سال از تقسيم زمينهاى مذكور، حالا بقيه اموال متوفّى، به قيمت امروز بين ورثه تقسيم شده، توضيح اينكه قيمت تمامى اموال متوفّى، من جمله زمينهاى مذكور، نسبت به گذشته ترقّى كرده و بالا رفته است. ساير اموال كه حالا تقسيم شده، به قيمت امروز قيمت‌گذارى و تقسيم شده و مورد بحث نيست. امّا بابت تفاوت قيمت زمينها، آيا بايد همان مبالغ ما به التفاوت گذشته را كه قبلا حساب كرده بوديم، بايد منظور كنيم؟ يا اينكه چون قيمت زمينها بالا رفته، بايد مجددا زمينها را به قيمت امروز، قيمت‌گذارى كرده و تفاوت‌ها را حساب كنيم؟

بسمه تعالى‌

- در صورتى كه در زمان تقسيم و قرعه، مساحت و قيمت زمينها معيّن شده و ورثه توافق كرده‌اند كه ما به التفاوت قيمتها را (كمى يا زيادى قيمتهاى همان زمان را) در وقت تقسيم بقيه تركه تعديل كنند يعنى كسى كه قيمت زمين كمتر است همان مبلغ كمتر در آن زمان را دريافت كند، و كسى كه قيمت زمينش بيشتر است همان مقدار در آن زمان از سهمش كمتر مى‌شود- همانطور كه ظاهر قرارداد است- معيار در تعيين ما به التفاوت، قيمت زمان تقسيم اراضى است نه زمان تقسيم بقيه تركه، و اللّه العالم.

١٦٧٨

- ما ترك ميتى (يك باب منزل مسكونى طبق شأن، ٦ ساعت آب زراعى، يك سرى وسايل مغازه) مى‌باشد و ورثه عبارتند از: مادر متوفى، همسر، يك پسر صغير و دو دختر صغير، آيا مهريه زن كه يك باب منزل مى‌باشد اولويت خروج دارد؟ با توجه به طلبها و ديون ميّت در تقسيم ارث چگونه عمل نمايند؟

بسمه تعالى‌

- چنانچه مهريه زن همان منزل مسكونى باشد كه در ما ترك نوشته‌ايد، منزل مزبور ملك زن است و جزء ما ترك ميت حساب نمى‌شود، ديون ميت را بايد از ما ترك ميت اداء