تفسير الأمثل
(١)
٦ ص
(٢)
٧ ص
(٣)
١٠ ص
(٤)
١٠ ص
(٥)
١٣ ص
(٦)
١٣ ص
(٧)
١٤ ص
(٨)
١٨ ص
(٩)
٢٧ ص
(١٠)
٢٧ ص
(١١)
٣٢ ص
(١٢)
٣٢ ص
(١٣)
٣٩ ص
(١٤)
٤٤ ص
(١٥)
٤٤ ص
(١٦)
٤٩ ص
(١٧)
٥٣ ص
(١٨)
٥٣ ص
(١٩)
٦٠ ص
(٢٠)
٦٠ ص
(٢١)
٧٠ ص
(٢٢)
٧٠ ص
(٢٣)
٧٥ ص
(٢٤)
٧٥ ص
(٢٥)
٧٩ ص
(٢٦)
٨٧ ص
(٢٧)
٨٧ ص
(٢٨)
٨٨ ص
(٢٩)
٨٨ ص
(٣٠)
٩١ ص
(٣١)
٩١ ص
(٣٢)
١٠٠ ص
(٣٣)
١٠٤ ص
(٣٤)
١٠٤ ص
(٣٥)
١١٠ ص
(٣٦)
١١٣ ص
(٣٧)
١١٣ ص
(٣٨)
١١٨ ص
(٣٩)
١٢١ ص
(٤٠)
١٢١ ص
(٤١)
١٢٩ ص
(٤٢)
١٣٢ ص
(٤٣)
١٣٢ ص
(٤٤)
١٣٦ ص
(٤٥)
١٣٦ ص
(٤٦)
١٤١ ص
(٤٧)
١٤٤ ص
(٤٨)
١٤٤ ص
(٤٩)
١٥٣ ص
(٥٠)
١٥٣ ص
(٥١)
١٥٣ ص
(٥٢)
١٥٥ ص
(٥٣)
١٥٥ ص
(٥٤)
١٥٦ ص
(٥٥)
١٥٩ ص
(٥٦)
١٦٠ ص
(٥٧)
١٧٣ ص
(٥٨)
١٧٤ ص
(٥٩)
١٧٤ ص
(٦٠)
١٧٨ ص
(٦١)
١٧٨ ص
(٦٢)
١٨٤ ص
(٦٣)
١٨٤ ص
(٦٤)
١٩١ ص
(٦٥)
١٩١ ص
(٦٦)
١٩٦ ص
(٦٧)
١٩٦ ص
(٦٨)
٢٠٣ ص
(٦٩)
٢١٧ ص
(٧٠)
٢١٧ ص
(٧١)
٢٢٠ ص
(٧٢)
٢٢٥ ص
(٧٣)
٢٢٥ ص
(٧٤)
٢٢٦ ص
(٧٥)
٢٣١ ص
(٧٦)
٢٣٣ ص
(٧٧)
٢٣٣ ص
(٧٨)
٢٤٠ ص
(٧٩)
٢٤٩ ص
(٨٠)
٢٤٩ ص
(٨١)
٢٥٠ ص
(٨٢)
٢٥٣ ص
(٨٣)
٢٥٦ ص
(٨٤)
٢٥٦ ص
(٨٥)
٢٥٨ ص
(٨٦)
٢٦٤ ص
(٨٧)
٢٦٩ ص
(٨٨)
٢٦٩ ص
(٨٩)
٢٧٠ ص
(٩٠)
٢٧٥ ص
(٩١)
٢٧٥ ص
(٩٢)
٢٧٧ ص
(٩٣)
٢٨٧ ص
(٩٤)
٢٨٧ ص
(٩٥)
٢٩١ ص
(٩٦)
٢٩٦ ص
(٩٧)
٢٩٦ ص
(٩٨)
٢٩٨ ص
(٩٩)
٣٠٤ ص
(١٠٠)
٣٠٤ ص
(١٠١)
٣٠٨ ص
(١٠٢)
٣٠٨ ص
(١٠٣)
٣١٢ ص
(١٠٤)
٣١٥ ص
(١٠٥)
٣١٥ ص
(١٠٦)
٣١٦ ص
(١٠٧)
٣١٩ ص
(١٠٨)
٣٢٠ ص
(١٠٩)
٣٢٠ ص
(١١٠)
٣٢١ ص
(١١١)
٣٢٥ ص
(١١٢)
٣٢٥ ص
(١١٣)
٣٢٦ ص
(١١٤)
٣٣٣ ص
(١١٥)
٣٣٧ ص
(١١٦)
٣٣٧ ص
(١١٧)
٣٣٧ ص
(١١٨)
٣٤٠ ص
(١١٩)
٣٤٠ ص
(١٢٠)
٣٤٨ ص
(١٢١)
٣٤٨ ص
(١٢٢)
٣٤٩ ص
(١٢٣)
٣٥٣ ص
(١٢٤)
٣٥٧ ص
(١٢٥)
٣٥٧ ص
(١٢٦)
٣٦١ ص
(١٢٧)
٣٦١ ص
(١٢٨)
٣٦٧ ص
(١٢٩)
٣٦٧ ص
(١٣٠)
٣٧٨ ص
(١٣١)
٣٧٨ ص
(١٣٢)
٣٨٠ ص
(١٣٣)
٣٨١ ص
(١٣٤)
٣٨١ ص
(١٣٥)
٣٨٦ ص
(١٣٦)
٣٨٦ ص
(١٣٧)
٣٩١ ص
(١٣٨)
٣٩١ ص
(١٣٩)
٣٩٨ ص
(١٤٠)
٣٩٨ ص
(١٤١)
٤٠٣ ص
(١٤٢)
٤٠٣ ص
(١٤٣)
٤١١ ص
(١٤٤)
٤٢٠ ص
(١٤٥)
٤٢٠ ص
(١٤٦)
٤٢٦ ص
(١٤٧)
٤٢٦ ص
(١٤٨)
٤٢٩ ص
(١٤٩)
٤٣٥ ص
(١٥٠)
٤٣٥ ص
(١٥١)
٤٣٨ ص
(١٥٢)
٤٣٨ ص
(١٥٣)
٤٤٦ ص
(١٥٤)
٤٤٩ ص
(١٥٥)
٤٤٩ ص
(١٥٦)
٤٥٣ ص
(١٥٧)
٤٥٣ ص
(١٥٨)
٤٥٨ ص
(١٥٩)
٤٥٨ ص
(١٦٠)
٤٦٤ ص
(١٦١)
٤٦٧ ص
(١٦٢)
٤٦٧ ص
(١٦٣)
٤٧٥ ص
(١٦٤)
٤٧٥ ص
(١٦٥)
٤٨٠ ص
(١٦٦)
٤٨٠ ص
(١٦٧)
٤٨٣ ص
(١٦٨)
٤٨٦ ص
(١٦٩)
٤٨٦ ص
(١٧٠)
٤٩٢ ص
(١٧١)
٤٩٢ ص
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص

تفسير الأمثل - مكارم الشيرازي، الشيخ ناصر - الصفحة ٣٥٨

البسطاء، فتقول الآية: (

يسألك الناس عن الساعة

).

ويحتمل أيضاً أن يكون بعض المؤمنين قد سأل النّبي (صلى الله عليه وآله) هذا السؤال بدافع من حبّ الإستطلاع، أو للحصول على معلومات أكثر حول هذا الموضوع.

غير أنّ ملاحظة الآيات التي تلي هذه الآية ترجّح التّفسير الأوّل، والشاهد الآخر لهذا الكلام ما ورد في الآيتين ١٧ ـ ١٨ / سورة الشورى في هذا الباب، حيث تقولان: (

وما يدريك لعلّ الساعة قريب . يستعجل بها الذين لا يؤمنون بها والذين آمنوا مشفقون منها

).

ثمّ تقول الآية ـ مورد البحث ـ في مقام جوابهم: (

قل إنّما علمها عند الله

) ولا يعلمها حتّى المرسلون والملائكة المقرّبون.

ثمّ تضيف بعد ذلك: (

وما يدريك لعلّ الساعة تكون قريباً

).

وبناءً على هذا يجب أن نكون مستعدّين دائماً لقيام القيامة، وهذه هي الحكمة من كونها خافية مجهولة لئلاّ يظنّ أحد أنّه في مأمن منها، ويتصوّر أنّ القيامة بعيدة فعلا، ويعتبر نفسه في معزل عن عذاب الله وعقابه.

ثمّ تطرّقت الآية إلى تهديد الكافرين، وتناولت جانباً من عقابهم الأليم، فقالت: (

إنّ الله لعن الكافرين وأعدّ لهم سعيراً خالدين فيها أبداً لا يجدون وليّاً ولا

نصيراً

).

الفرق بين «الولي» و «النصير» هنا هو: أنّ «الولي» من يتولّى القيام بكلّ الأعمال وتنفيذها، أمّا «النصير» فهو الذي يعين على الوصول إلى الهدف المطلوب. إلاّ أنّ هؤلاء الكافرين لا وليّ لهم في القيامة ولا نصير.

ثمّ بيّنت جزءاً آخر من عذابهم الأليم في القيامة فقالت: (

يوم تقلّب وجوههم في النهار

) وهذا التقليب إمّا أن يكون في لون البشرة والوجه حيث تصبح حمراء أو سوداء أحياناً، أو من جهة تقلّبهم في النار ولهيبها حيث تكون وجوههم في مواجهة النار أحياناً، وأحياناً جوانب اُخرى (نعوذ بالله من ذلك).