کلیات علوم اسلامی ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٠ - درس سوم علم اخلاق

درس سوم : علم اخلاق

در درسهای گذشته گفتیم که حکمت عملی منشعب میشود به سه شعبه: شعبه اخلاق، شعبه نظام خانوادگی، شعبه نظام اجتماعی. ما بحث خود را به اخلاق اختصاص میدهیم.

معمولًا در مورد اخلاق میگویند که عبارت است از علم چگونه زیستن یا علم چگونه باید زیست، یا میگویند: اخلاق میخواهد به انسان پاسخ بدهد که زندگی نیک برای انسان کدام است و آدمیان چگونه باید عمل کنند.

این تعریف برای اخلاق صحیح است به شرط آنکه به صورت مفاهیم کلی و مطلق در نظر بگیریم، یعنی به این صورت که انسان از آن جهت که انسان است چگونه باید زیست کند، و زندگی نیک برای انسان از آن جهت که انسان است کدام است؟ اما اگر به صورت فردی در نظر بگیریم که یک فرد از آن نظر که برای خودش میخواهد تصمیم بگیرد و بس- که عین این تصمیم را از دیگری جایز نمیشمارد- این تعریف صحیح نیست.

بعلاوه یک معنی و مفهوم دیگر در متن اخلاقی بودن یک کار مندرج است و آن اینکه چگونه باید زیست که با ارزش و مقدس و متعالی باشد؟ یعنی ارزش داشتن و برتر از فعل عادی بودن، جزء مفهوم فعل اخلاقی است.

از این رو برخی از مکتبها- که بعداً شرح خواهیم داد- هرچند مدعی سیستم اخلاقی