آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٩ - تفسیر سوره انفال (٨)

فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِیاً [١]. شیطان هم همین طور است، گاهی بشر را صرفاً به وسیله وساوسی که در دل او القا میکند اغوا مینماید و گاهی در جلوی چشم بشر تمثل پیدا میکند.

در این آیه از قدیم مفسرین اختلاف کردهاند که آیا منظور این است که شیطان در دل کفار اینطور القا کرد یا مقصود این است که شیطان در نظر کفار متمثل شد؟

هر دو را گفتهاند و هر دو هم میتواند صحیح باشد. غرض این جهت است که شیطان به اینها القاء کرد، یا از راه وسوسه در دلشان و یا متمثل شد، گفت: شما خیلی نیرومند هستید، و به همین جهت اینها را مغرور و متکبر کرد. گفت: من کمک شما هستم، اما آن وقتی که دو لشکر با یکدیگر روبرو شدند شیطان فرار کرد. یا همان شیطان متمثلشده فرار کرد بنا بر یک تفسیر، و یا آن وساوسی که در دلشان میافتاد و اینها را مغرور میکرد و قوّت قلب میداد یکمرتبه از بین رفت، به جایش جبن و ترس آمد، بنا بر تفسیر دیگرفَلَمّا تَراءَتِ الْفِئَتانِ همین که دو گروه یکدیگر را دیدند نَکصَ عَلی عَقِبَیهِ شیطان عقبگرد کرد و از اینها تبرّی جست.

همیشه همین طور است: شیطان از هر راهی- وسوسه یا تمثل- وارد میشود، بشر مغرور میشود و دست به جنایت میزند، عاقبت کار که شد همه آن عوامل شیطانی عقب میروند و انسان تنها باقی میماند. پس فرمود شما مغرور نباشید و مانند آنها نباشید که شیطان

[١]

. مریم/ ١٧ [آیه به طور کامل چنین است: فَاتَّخَذَتْ مِنْ دونِهِمْ حِجاباً فَارْسَلْنا الَیها روحَنا فَتَمَثَّلَ لَهابَشَراً سَوِیاً و آنگاه که از همه خویشانش به کنج تنهایی پنهان گردید، ما روح خود را بر او مجسم ساختیم.]