میکنید ثابتقدم باشید، پشت به دشمن نکنید. و ما آیات حماسی زیادی در این زمینه داریم. مثلًا در سوره صف میفرماید: انَّ اللَّهَ یحِبُّ الَّذینَ یقاتِلونَ فی سَبیلِهِ صَفّاً کانَّهُمْ بُنْیانٌ مَرْصوصٌ خدا دوست میدارد آن سربازانی را که در راه او میجنگند و صف میبندند محکم و پابرجا مثل دیواری روئین که کندنی نیستند. در افسانههای قدیم خودمان میگفتند اسفندیارِ روئینتن. به اعتبار یک فرد میخواستند بگویند او روئینتن است یعنی در تنش مثلًا تیر اثر نمیگذارد. ولی اینجا قرآن راجع به جماعت میگوید. نمیگوید روئینتن به آن معنی افسانهای، میگوید این صف، این سپاه چنان محکم در جای خودشان میایستند که گویی این دیوار گوشتی دیوار روئین است. یا در آیه دیگر میفرماید: وَ کأینْ مِنْ نَبِی قاتَلَ مَعَهُ رِبِّیونَ کثیرٌ فَما وَهَنوا لِما اصابَهُمْ فی سَبیلِ اللَّهِ وَ ما ضَعُفوا وَ مَا اسْتَکانوا وَ اللَّهُ یحِبُّ الصّابِرینَ [١].

دستور اول ثبات است که این بیشتر بسته به آن ارادهای است که انسان در مقابل دشمن [به کار میبرد.] میگوید ترس نداشته باشید، ثابتقدم باشید. دوم:

وَ اذْکرُوا اللَّهَ کثیراً در همان حال خدا را زیاد یاد کنید، شعارهایی که میدهید شعارهای خدایی باشد. این کار دو فایده دارد. یکی اینکه انسان در آن حال که به یاد خداست قوّت قلب پیدا میکند. در واقع این دستور، مؤیدی است برای دستور اول که دستور ثبات است. دیگر اینکه آن حال، انسان را از هرگونه هوا و

[١]. آل عمران/ ١٤٦ [ترجمه: چه بسیار رخ داده که پیغمبری، جمعیت زیادی از پیروانش در جنگ کشته شده و با این حال اهل ایمان با سختیهایی که در راه خدا به آنها رسیده مقاومت کردند و هرگز بیمناک و زبون نشدند و سر زیر بار دشمن نیاوردند و راه صبر و ثبات پیش گرفتند که خداوند صابران را دوست میدارد.]