انسان هم که مُرد دیگر چیزی از این شخصیتش باقی نیست، در قیامت بار دیگر همین زندگی تجدید می‌شود، نه اینکه انسان وقتی که می‌میرد روحش باقی است. انسان وقتی که مُرد مثل هر ترکیب دیگرِ طبیعی و مادی تجزیه می‌شود و از بین می‌رود. اگر شما مثلاً یک آب را به عناصر اولیه‌اش تجزیه کنید، دیگر آن رفت دنبال کار خودش. بله، از نو باز ممکن است که شما همان عناصر اولیه را بیاورید در لابراتوار، بار دیگر همان آب را بسازید و الّا وقتی که آب را تجزیه کردید دیگر چیزی از آن باقی نمانده است. روی این مطلب، گفتند در قرآن هر جا کلمه «روح» آمده است مقصود روح به معنایی که الآن ما می‌گوییم نیست. مقصود از آیه «یسْئَلونَک عَنِ الرّوحِ قُلِ الرّوحُ مِنْ اَمْرِ رَبّی»[١] هم این نیست، مقصود چیز دیگر است.

من حالا نمی‌خواهم که در اینجا در اطراف این مطلب زیاد بحث کنم، در بعضی از جلساتی که متناسب بوده است، در باره این مطلب مفصل بحث کرده‌ام و گفته‌ام[٢] .

دوگانگی روح و بدن

مسئله دو گانگی روح و بدن از ضروریات دین اسلام است. اگر این اعتقاد منحصر می‌بود به آیه «یسْئَلونَک عَنِ الرّوحِ قُلِ الرّوحُ مِنْ اَمْرِ رَبّی» ممکن بود بعضی بگویند مقصود از این روح، روح انسان نیست چیز دیگر است. ولی منحصر به این آیه نیست، آیات دیگری با زبان دیگری بدون آنکه کلمه «روح» آمده باشد مطلب را به شکلی بیان کرده است که جز با

[١] .اسراء / ٨٥ .

[٢] .]علاقه‌مندان می‌توانند به بحثهای استاد در اين زمينه در انجمن اسلامی پزشكان كه به صورت كتاب معاد درآمده است مراجعه نمايند.[