بصیرت انسان را کور می‌کند و به این جهت به عاقبت و به آخرت نمی‌اندیشد. بعد از سه چهار آیه کوتاه دیگر، حالا می‌رسیم به اینجا که این حالت غفلت، این حالت نابینایی و بی بصیرتی تا کی برای انسان ادامه پیدا می‌کند؟ حالت احتضار و جان دادن را ]بیان می‌کند[ که در آن وقت برای هرکس ـ هرکه باشد ـ ندامت و پشیمانی پیدا می‌شود ولی در وقتی است که ندامت و پشیمانی به حال انسان سود ندارد زیرا آن حالتی است که اگر هم انسان در آن حالت بخواهد توبه کند توبه او دیگر توبه و باز گشت نیست، دیگر فرصت و مهلتی در کار نیست، یک توبه اجباری می‌شود و توبه آن وقت ارزش دارد که واقعاً توبه و به اختیار باشد، نه مثل توبه فرعون : حَتّی اِذا اَدْرَکهُ الْغَرَقُ قالَ امَنْتُ ...[١] تا غرق شدنْ او را دریافت و همان دقیقه آخر

که احساس کرد دیگر دارد در آب خفه می‌شود گفت: ایمان آوردم. به او گفته شد: الاْنَ وَ قَدْ عَصَیتَ قَبْلُ[٢] حالا؟! همین را می‌خواستی یک ربع قبل، ده دقیقه قبل، قبل از آنکه در چنگال مرگ گرفتار شوی ]بگویی،[ دیگر حالا فایده‌ای ندارد.

حالت احتضار

قرآن اینجا حالت احتضار و جان دادن را بیان می‌کند، ببینید به چه شکلی بیان می‌کند: کلّا از این مقوله سخن مگو، یعنی وارد مقوله دیگر باش. اِذا بَلَغَتِ التَّراقِی آنگاه که نفْس، جان، روح به چنبرهای گردن برسد. مقصود این است که حالت حس و حرکت از همه بدن سلب بشود و تنها در این قسمتْ آثار حیات باقی باشد. و به طور کلی این جمله کنایه است از آن حضور یعنی قرب و نزدیکی تمام شدن.آن وقتی که کسانی که در دور و بر

[١] .يونس / ٩٠.

[٢] .يونس / ٩١.