می‌بینند می‌گویند: ما سَلَککمْ فی سَقَرَ چه چیز شما را در این جایگاه سخت قرار داد و آورد؟ سَلَک از سلوک است. سلوک، راه رفتن و راه بردن است: چه چیز شما را به اینجا آورده؟ می‌دانند که بی جهت کسی به اینجا نمی‌آید و کسی را نمی‌آورند. یک چیزی هست، عملی هست که انسان را به اینجا آورده و کشانده است. می‌گویند: ما سَلَککمْ فی سَقَرَ چه چیز شما را سلوک داد در این سَقَر (که نام دیگری از جهنّم است) و جایگاه بد؟ آنها جوابی می‌دهند که قرآن مخصوصاً آن جواب را نقل می‌کند برای اینکه برای دیگران مایه تنبّه و بیداری باشد. چند مطلب را آنها می‌گویند: لَمْ نَک مِنَ الْمُصَلّینَ. وَ لَمْ نَک نُطْعِمُ الْمِسْکینَ. وَ کنّا نَخوضُ مَعَ الْخائِضینَ. وَ کنّا نُکذِّبُ بِیوْمِ الدّینِ .چهار چیز ما را به اینجا آورد.

اولین حرفی که می‌زنند این است که : لَمْ نَک مِنَ الْمُصَلّینَ ما از نماز گزاران نبودیم. این جمله را باید توضیح بدهم. «از نماز گزاران نبودیم» غیر از این است که ما نماز نمی‌خواندیم، یک مطلب بیشتری است. ممکن است انسان نماز بخواند ولی در زمره نمازگزاران شمرده نشود؛ چون در آخرش جمله‌ای دارد که می‌فرماید: وَ کنّا نُکذِّبُ بِیوْمِ الدّینِ که مضمون این جمله‌ها با مضمون آنچه در سوره مبارکه ماعون آمده است (اَرَاَیتَ الَّذی یکذِّبُ بِالدّینِ. فَذلِک الَّذی یدُعُّ الْیتیمَ. وَ لایحُضُّ عَلی طَعامِ الْمِسْکینِ. فَوَیلٌ لِلْمُصَلّینَ. اَلّذینَ هُمْ عَنْ صَلوتِهِمْ ساهونَ. اَلَّذینَ هُمْ یراءونَ. وَ یمْنَعونَ الْماعونَ)[١] یکی می‌شود و در آنجا هم مقصود از«کسانی که قیامت را تکذیب می‌کنند» این نیست که منکر قیامت‌اند بلکه کسانی که عملاً کارشان کار منکر قیامت است ولو به لفظ می‌گویند ما قیامت را قبول داریم. به زبان می‌آورند ولی عملشان عمل قبول کننده

[١] .ماعون / ١ ـ ٧.