انسان می‌تواند از این سو برود یا از آن سو[ آنها از این سو رفته‌اند. اصحاب الشمال گروهی هستند که از آن سو رفته‌اند. ولی «السابقون السابقون» اساساً حسابشان از اینها جداست. از آیات قرآن چنین استنباط می‌شود که آنها را قرآن در بعضی آیات «مخلَص» می‌نامد . آنها اساساً کارشان از حساب و کتاب گذشته است: اِنَّهُمْ لَـمُحْضَرونَ. اِلّا عِبادَ اللهِ الْـمُخْلَصینَ[١] .

همه مردم برای حساب و کتاب احضار می‌شوند مگر بندگان مخلَص، یعنی بندگان خالص شده و پاک شده که در وجود آنها دیگر هیچ شائبه‌ای از شرک به هیچ معنا وجود ندارد و در واقع در آنها انّیتی باقی نمانده است. آنها کارشان از حساب و کتاب گذشته است، نه حسابی دارند و نه کتابی. اصلاً برای آنها انّیت و منیتی باقی نمانده، و لهذا از آنها اسم نمی‌برد. فقط از اصحاب الیمین (آنهایی که ـبه تعبیر دیگرـ حسناتشان بر سیئاتشان می‌چربد) و اصحاب الشمال (آنهایی که سیئاتشان بر حسناتشان می‌چربد) نام می‌برد.اصحاب الیمین از گرو اعمال سوء آزادند. فی جَنّاتٍ در بهشتهایی. این تنوینها علامت ابهام است، یعنی شما که نمی‌توانید تصور کنید معنی آن بهشتها چیست و چگونه است.

پرسش و پاسخ میان اصحاب الیمین و اصحاب الشمال

یتَساءَلونَ عَنِ الْـمُجْرِمینَ. گویا اشاره به دلیل آن هم هست که اینها آزادند و آنها غیر آزاد و محبوس و گرفتار؛ این آزادها به دلیل اینکه آزادند می‌توانند اِشراف پیدا کنند بر جهنّمیها که گرفتار و رهین اعمال خودشان هستند. یک موضوع پرسش و پاسخی قرآن در میان این اصحاب الیمین و اصحاب الشمال در قیامت نقل می‌کند که وقتی اینها آنها را در آن حال

[١] .صافّات / ١٢٧ و ١٢٨.