و مردم بیش از مقداری که به راهنمایی احتیاج دارند به چاه نمایی احتیاج دارند، و لهذا قرآن بیش از مقداری که به بشیر بودن تکیه می‌کند به نذیر بودن تکیه می‌کند، چون راه را انسان به حسب فطرت هم می‌رود، در درجه اول چاه را باید نشان داد، خطر را باید اعلام کرد.

لِمَنْ شاءَ مِنْکمْ اَنْ یتَقَدَّمَ اَوْ یتَأخَّرَ قرآن آمده راهنمایی و چاه نمایی کند، آنگاه اینکه چه کسی تقدّم پیدا کند، حرکت کند، به جلو برود و چه کسی عقب بماند، دیگر اختیار با خود شماست. لِمَنْ شاءَ مِنْکمْ این دیگر به مشیت و اراده بشر بستگی دارد. بشر موجودی است مختار و آزاد. خدای متعال او را راهنمایی و چاه نمایی می‌کند ولی جلو رفتن و حرکت کردن یا عقب ماندن و ایست کردن، این دیگر به خودش مربوط است. لِمَنْ شاءَ مِنْکمْ اَنْ یتَقَدَّمَ اَوْ یتَأخَّرَ به عهده هر کدام از شماست که پیش برود یا پس بماند. ( به چاه افتادن در واقع مساوی است با همان پس ماندن .)

نقش سازندگی عمل

کلُّ نَفْسٍ بِما کسَبَتْ رَهینَةٌ هرنفسی، هر جانی، هر روحی، هر انسانی در گرو کسب و اکتسابات خودش است. اکتسابات یعنی عمل. عمل را قرآن با تعبیرات مختلف نام می‌برد. یکی از بهترین و زیباترین و پر معنی‌ترین تعبیرات قرآن در مورد عمل این است که از عمل به «کسب» یا «اکتساب» تعبیر می‌کند. این بر اساس ـ به اصطلاح امروز ـ یک فلسفه