رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر - دهدار، محمد بن محمد - الصفحة ٦٦

فقره دعا را در نسخه قضا و قدر دهدار چنانكه بود نقل كرده ايم . درباب آداب الخلوة از كتاب طهارت بحار [١] روايت كرده است كه :

سألوا ابا عبدالله عليه السلام عن حد الخلاء اذا دخله الرجل ؟

فقال عليه السلام اذا دخل الخلاء قال بسم الله , فاذا جلس يقضى حاجته قال اللهم اذهب عنى الاذى و هنأنى طعامى , فاذا قضى حاجته قال الحمدلله الذى اماط عنى الاذى و هنأنى طعامى ( الحديث )

و روايات ديگر به اين مضمون و قريب به آن آمده است كه بجاى اذهب عنى الاذى , اماط عنى الاذى روايت شده است .

تعليقه ١٤ قاضى عبدالجبار معتزلى [٢] در اول جلد هشتم كتاب مغنى كه در مخلوق است , پس از نقل پاره اى از اقوال و آراى جبريان آورده است كه : ذكر شيخنا ابوعلى رحمه الله ان اول من قال بالجبر و اظهره معاوية و انه اظهر ان ما يأتيه بقضاء الله و من خلقه ليجعله عذرا فيما يأتيه و يوهم انه مصيب فيه و ان الله جعله اماما و ولاه الامر و فشى ذلك فى ملوك بنى امية و على هذا القول قتل هشام بن عبدالملك غيلان رحمه الله . انتهى .

در عصر اموى غيلان در دمشق و جهنى در بصره , قائلين به اختيار بودند و جهم بن صفوان معاصرشان در مقابلشان در كوفه مى گفت كه : انسان مجبور است و اختيار ندارد .