رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر - دهدار، محمد بن محمد - الصفحة ٥٨

و بالاعتبار الثانى العلم تابع للمعلوم و كذلك الارادة و القدره تابعة للمراد و المقدور .

و فى العلم اعتبار آخر و هو حصول صور الاشياء ( اى حقائقها ) فيه فهو ( اى العلم ) ليس من حيث تبعيته لها عبارة عن نفس الامر بل من حيث ان صور تلك الاشياء حاصلة فيه عبارة عنه لامن حيث تبعيته لها يقال : الامر فى نفسه كذا اى تلك الحقيقة التى يتعلق بها العلم و ليست غير الذات فى نفسها .

تعليقه ٩ قوله قدس سره : علم خدا جل و على وصف است واحد و احدى التعلق است الخ . مقصود از اين كه علم و مشيت حق تعالى احدى التعلق است اين است كه هر چند عقل به ظاهر حكم مى كند كه ممكن به لحاظ اتصافش به امكان مقتضى تساوى طرفين وجود و عدم است ولكن در واقع بطور حتم و جزم يك سويى است و ترديد و اگر و مگر در قضا و قدر و مشيت و اراده و علم الهى راه ندارد .

آن چيز كه هست آنچنان مى بايد *** و آن چيز كه آنچنان نمى بايد نيست

حكم عقل به ظاهر در اتصاف ممكن به قبول شى ء و نقيض آن چنان است كه شخصى اعمى درباره كسى كه به حضور او آمده و خاموش است , به ترديد حكم مى كند كه اين كس يا زيد است و يا زيد نيست كه اين حكم به ترديد هر چند به حسب امكان صحيح است ولكن در نفس الامر يكى از دو جانب حق است كه يا زيد است و يا زيد نيست , و شخص بصير را فقط حكم يك جانب است كه همان