رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر - دهدار، محمد بن محمد - الصفحة ٢٤

مقتضيات او است پس زايل نمى شود هر چند گويد : ابصرنا و سمعنا فارجعنا نعمل صالحا انا موقنون [١]

و اما نسبت تفويضش وجود اختيارى كه اجل البديهيات است , پس در اختيار مجبور است و بى اختيار اختيار مى كند و امر بين الامرين اين است .

اگر گويند كه اختيار به شخص فعل از بنده با وجود فعل از خداى تعالى چون تصور توان نمود چه ايجاد امر آن فعل , هر چند كه عند اختيار العبد باشد شأن آن ايجاد مقدم است بر شأن اختيار آن بنده ؟

و اين معنى را توضيحش به جهت سهولت ادراك ضرور است : گوييم كه فعل حق عز و جل بر دو قسم است يكى موقوف است به اسباب و شرايط , اكنون ايجاد خدا فعل بنده را از جمله آن افعال است كه آن موقوف است به شرايط و اسباب .

و از جمله شرايط و اسباب يكى مشخص است اسم فاعل كه اختيار بنده از جمله شرايط و وجود فعل خواص خدا است كه آن ايجاد فعل بنده و الله اعلم . ( كذا )

و از اينجاست كه جزاى عمل مقرر شده مر انسان را كه مختار است , و جزاى عمل صالح فضل الهى است كه به معونت روح است , لهذا مضاعف مى شود يكى تا هزار و چهارصد و يازده تعليقه ١٦ و جزاى عمل غير صالح عدل الهى است كه بمعونت نفس است لهذا يكى را يكى ميرسد .