رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر - دهدار، محمد بن محمد - الصفحة ٥١

و فردانيته , هو الموجود المنبسط الذى يقال له العماء الخ . [١]

در حديث عماء خلق پس از وجود منبسط مسمى به عماء است و شيخ اكبر درباب ششم فتوحات به هباء نيز تعبير كرده است و گفت :

هذا اول موجود فى العالم و قد ذكره على بن ابى طالب رضى الله عنه و سهل بن عبدالله التسترى رحمه الله و غير هما من اهل التحقيق اهل الكشف و الوجود .

عارف جليل صائن الدين على بن تركه رساله اى موجز در شرح حديث عما دارد كه در چهارده رساله او به طبع رسيده , و برخى ديگر از اعاظم نيز آن را شرح كرده اند كه هنوز به زيور طبع متحلى نشده است .

حكيم بزرگوار اقدام انكسيمانسAnaximenes ملطى [٢] صادر نخستين را تعبير به عنصر كرده است و آن را بر عقل مقدم داشت . و برخى از حكماى پيشين يونان عنصر را به اول موصوف كرده اند , اعنى عنصر اول گفته اند , صدرالمتألهين در جواهر و اعراض اسفار [٣] از انكسيمانس چنين نقل كرده است :

ابدع الواحد بوحدانيته صورة العنصر ثم العقل انبعث عنها ببدعة البارى ء فرتب العنصر فى العقل الوان الصور على قدر ما فيها من طبقات الانوار و اصناف الاثار و صارت تلك الطبقات صورا كثيرة دفعة