رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر - دهدار، محمد بن محمد - الصفحة ١٥

مقدمه ديگر

بدان كه علم بر دو قسم است فعلى و انفعالى : علم فعلى آن است كه منشأ وجود و مأخذ معلومات است و اين علم خدا است به ممكنات .

و علم انفعالى آن است كه از معلوم ناشى و حاصل مى شود و معلومات ماخذ آن علم اند كه اين علم ممكنات است .

و باز هر يك از اين دو علم بر دو قسم است : اجمالى و تفصيلى , علم اجمالى خدا را قضا نام است , و علم تفصيلى را قدر . تعليقه ٧

و همچنان كه وجود شى ء مقدم است بر خصوصيات و لوازم شى ء , علم اجمالى بشى ء نيز مقدم است بر علم تفصيلى بشى ء .

اكنون بدان كه وجود ممكنات متفرع و تابع علم اجمالى خدا است و برطبق آن علم ممكنات را تعين و تحقق وجودى متحصل است . تعليقه ٨

اما تعين و تحقق علم تفصيلى خدا به ممكنات برطبق اقتضا و