رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر - دهدار، محمد بن محمد - الصفحة ٥٢

واحدة كما يحدث الصور فى المرآه بلازمان و لا ترتيب بعض على بعض غير ان الهيولى لا يحتمل القبول دفعة واحدة الا بترتيب زمان فحدثت تلك الصورة فيها على الترتيب .

يعنى حق تعالى به وحدانيت خود صورت عنصر را ابداع فرمود سپس عقل از آن عنصر بابداع بارى منبعث شد , عنصر در عقل الوان صور را بر قدر طبقات انوار و اصناف آثار ترتيب داد و اين طبقات يكبار صور كثير گرديدند چنان كه حدوث صور در مرآت بدون زمان و بدون ترتيب بعض بر بعض حادث مى شود جز اين كه هيولى ( هيولى اولى در طبايع مادى ) قبول صور به يكبارگى نمى كند مگر به ترتيب و زمان لذا صور در آن به ترتيب حادث مى شوند .

تعليقه ٥ دهدار در اين رساله قائل به اصالت وجود و وحدت جعل است كه , موافق نظر بلند اهل نظر است كه ممكن در عقل مؤلف از وجود و ماهيت است ولى در خارج اعيان موجودات بلكه وجودات متشخصه متحققه اند كه همه شئون و اطوار و تجليات و آثار حق تعالى اند , و وجود منبع خير و ماهيت منبع شر است , چنانكه پس از استنتاج مذكور فرمود( : و سر اين آن است كه ممكن موجود مؤلف است در عقل از دو چيز يكى ماهيت او كه عدم و منبع شر است , و يكى وجود كه منبع خير است الخ ) .

تعليقه ٦ قرآن كريم فرموده است :

و ان تصبهم حسنة يقولوا هذه من عندالله و ان تصبهم سيئة يقولوا هذه من عندك قل كل من عندالله فما لهؤلاء القوم لا يكادون