رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر - دهدار، محمد بن محمد - الصفحة ٢٣

نامحرم را مبين . و چون روح انسانى را دو جهت است تعليقه ١٥ يكى به جانب روح القدس كه واسطه نزول فيض الهى است به او , و ديگرى به جانب نفس بشريت , كه روح حيوانى است و مركب او كه بر آن سلوك راه معرفت مى تواند نمود , پس اگر جهت روح القدس برو غالب آيد , آسان به جانب امر مى رود و نامحرم را نمى بيند , و اگر جهت نفس بشرى بر او غالب آيد , آسان روى از امر مى تابد و نامحرم را مى بيند , پس زيد با جميع خصوصيات و مقتضياتش به ايجاد حق تعالى موجود است و اختيار به او داده و در علم تفصيلى حق عز و جل به آن معين و مقرر شده كه خصوصيت زيد مقتضى و مرجح كدام طرف از اختيار است و همان طرف معلوم نوشته شده كه , زيد فلان طرف اختيار كند و اين تقدير و نوشته نه جبر است بر زيد , بلكه اختيار است از اقتضاى ذات زيد كه زيد آن است كه اگر يك سر موى از تن زيد ظاهر مى شود فرض تغير كند آن زيد نباشد شخص ديگر باشد . پس فعل زيد عبارت است از تعلق دادن اختيار خود به احد الطرفين يا به معونت روح القدس كه توفيق اشاره به آن است در طرف خير , و يا به معونت نفس كه به خودش باز گذاشتن عبارت از اين است در طرف شر و اين هر دو به اقتضاى ذاتى او است .

پس آدمى را دو نسبت است يكى به جبر و يكى به تفويض , اما نسبت جبرش اقتضاى ذاتى او است كه از آنجا كلام مجيد در حق او مى فرمايد : ولو ردوا لعادوا لما نهوا عنه [١] زيرا كه اگر از