رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر - دهدار، محمد بن محمد - الصفحة ٢٥

و از جمله ضروريات دانستن اين است كه هر فعلى و عملى صورتى دارد در عالم برزخ كه آن فعل بر آن صورت بر فاعلش ظاهر مى شود بعد از انتقال او به عالم برزخ و جزا همين است كه : انما هى اعمالكم ترد عليكم و جزاء بما كانوا يعملون [١] و والناس مجزيون باعمالهم تعليقه ١٧

و نيز بايد دانست كه علم انسان مشخص روح او است , و عملش مشخص بدن او در نشأه أخروى , پس هر كه به صورت علم و عمل در نشأه أخروى برانگيخته مى شود چنانچه در اخبار و آثار وارد است به سبب خصوصيت خود كه او آن است هر جا كه باشد . تعليقه ١٨ .

و سر آن آن است كه به موجب آيه كريمه : و قد خلقكم اطوارا [٢] هر چيزى را در وجود خود اطوار هست و هر طورى حكمى و صورتى دارد , مثلا انگور را چون در خم كنى در اول حال جوش مى زند و تلخ مى شود و مسكر و در اين حال حكمش حرام است و نجس است , و در آخر حال ترش مى شود و اسكارش و تلخى زايل مى گردد و در اينجا حكمش حليت است و طهارت , ترا اختيار هست كه در آن طور سد راه او شوى به فشارى و صاف كرده در شيشه كنى و جميع اجزاى آن دشمن تو شوند و در قيامت جبر نقصان خود از تو كنند كه عذاب شارب خمر يك شمه اش اين است .

و نيز اختيار دارى كه ممد او شوى و نگذارى كه هوا داخل خم