رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر - دهدار، محمد بن محمد - الصفحة ٦٤

لزوم و عليت و معلوليت در نظام عالم نيست و مى گويد عادت خداوند جارى است كه فعل را عقيب اراده بنده خلق كند و مقارنت فعل خداوند به اراده بنده را كسب دانستند , بنابراين خداوند بنده را ثواب بر فعل خير مى دهد كه چون اراده فعل خير كرد , خداوند آن فعل خير را به مقارنه اراده آفريد , و همچنين او را در فعل شر عقاب مى كند از اين روى كه اراده فعل شر كرده است و تكليف و ثواب و عقاب بر افعال را به اين الفاظ درست كرده اند كه از بنده كسب است و از خداى فعل .

تعليقه ١٣ دهدار , پس از طرح چند مقدمه شروع در رد جبر و تفويض نموده است و در رد تفويض يك آيه و يك جمله دعا عنوان كرده است و از هر يك مطلبى علمى بسيار شريف و لطيف استفاده نموده است چنانكه گويد :

([ و چون اين مقدمات معلوم شد , بايد دانست كه هر كس كه انسان را در فعل خود چون جماد مى داند در حركتش آن كس جماد است نه انسان , چه انسان در مرتبه وجود نزد علم و اعتقاد خود است و وجود و اختيار بر فعل در انسان بديهى است .

و آن كس كه انسان را در فعل خود خالق مطلق العنان مى داند و اعتقاد مى كند كه فعل او من جميع الوجوه به او مفوض است اعتقادش در توحيد ناقص و نادرست است . آيا آيات قرآنى را نخوانده و همين يك آيه كريمه كافى است كه :

و اسروا قولكم اواجهروا به انه عليم بذات الصدور الا يعلم