آيات مشكله قرآن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٤ - قرن چهاردهم، عصر نهضت قرآنى
فرمودى: « عَلَيْكُمْ بِذِكْرِ اللّهِ الأعْظَمِ، وَ بُرْهانُهُ الآَقْوَم، فَاِنَّهُ نُورُهُ الْمُشْرِقِ الَّذِى بِهِ يُخْرَجُُ مِنَْ ظُلُُماتِ الْهَواجِسِ،وَ يُتَخَلَّصُُ مِنْ عِتَمِةِِ الْوَسْواسِ وَ هُوَ مِصْباحُ ُ النَّجاةِ مَنِ اهْتَدى بِها نَجى وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ هَلَكَ وَ هُوَ صِراطُ اللّهِ الْقَوِيمِ، مَنْ سَلَكَهُ هَدى وَمَنْ اَهْْمَلَهُ غَوى...».
هدف شرح و بيان حيات علمى و سياسى مرحوم اسد آبادى نيست، بلكه هدف اين است كه بدانيم: توجه به فرا گيرى قرآن و تعمق و غور در حقايق آن، اختصاص به نقطه اى از نقاط كشورهاى اسلامى ندارد، بلكه اين نهضت در بيشتر كشورها پديد آمده و دانشمندان اسلام از صد سال پيش بنيان گذار اين تحول بودند و مرحوم اسد آبادى نيز يكى از افراد مؤثر اين تحول جديد بود، و اين فكر و توجه را يك رشته عوامل خارجى و داخلى در انديشه دانشمندان پديد آورده است، روى همين علل سالى نمى گذرد كه تفسيرى و ترجمه اى و تأليفى پيرامون قرآن نوشته نشود، و يا نوشته هاى گذشتگان به شيوه جالبى چاپ نگردد.
ما فعلاً با تفاسيرى كه در نقاط مختلف كشورهاى اسلامى نوشته شده است، كارى نداريم، بلكه اگر به تفاسيرى كه در هشتاد سال اخير در شهرستان « تبريز» نوشته شده است نظر افكنيم درمى يابيم كه شعاع اين نور، و دامنه اين تحول در مدت كوتاهى به اين نقطه دور افتاده رسيده و دراين سنوات مفسرانى عاليقدر، و نوشـته هاى ارزشمندى به اجتماع تحويل داده شده است كه به برخى از آنها اشاره مى نمائيم:
١ ـ محقق عصر خود: مرحوم سيد محمود شيخ الاسلام طباطبائى كه در سال ١٣١٠ هجرى قمرى به رحمت الهى پيوسته است، وى با داشتن تبحر كامل در اغلب فنون، در تفسير آيات و احاطه به اقوال مفسران و جرح و تعديل آنها كاملاً ماهر بود و تأليفى در اين باب دارد كه در ميان احفاد وى موجود است.
٢ ـ فقيه عاليقدر مرحوم حاج شيخ اسماعيل فقيه تبريزى كه در سال ١٢٩٤ ديده به جهان گشوده و در سال ١٣٦٠ وفات نموده است قسمت هاى مختلفى از