٢٢٨.امام على عليه السلام ـ هر گاه ماه رمضان فرا مى اين ماه مبارك ، كه خداوند روزه دارىِ آن را واجب ساخته است ، شما را فرا رسيد . آگاه باشيد كه روزه ، تنها پرهيز از خوردن و آشاميدن نيست ؛ بلكه پرهيز از بيهوده و دروغ و ناروا نيز هست .

٢٢٩.السنن الكبرى ـ به نقل از شَعبى ـ : هر گاه ماه رمضان فرا مى رسيد ، على عليه السلامخطبه مى خواند و سپس مى فرمود : «اين ماه مبارك ، ماهى است كه خداوند روزه آن را بر شما واجب ساخته است ، و عبادت شبانه را واجب نساخته است ؛ مبادا كه كسى بگويد : هر گاه فلانى روزه بگيرد ، من هم روزه مى گيرم و هر گاه فلانى بخورد ، من هم مى خورم ! آگاه باشيد كه روزه ، تنها پرهيز از خوردن و نوشيدن نيست ؛ بلكه پرهيز از دروغ و ناروا و بيهوده است . آگاه باشيد كه از ماه ، جلوتر نيفتيد . آن گاه كه هلال را ديديد ، روزه بگيريد و آن گاه كه آن را [در آغاز شوّال ]ديديد ، بخوريد . پس اگر ديده نشد ، شمار ماه را كامل سازيد» .

٢٣٠.امام باقر عليه السلام ـ به نقل از پدرانش عليهم ـ : على عليه السلام در اوّلين روز ماه رمضان در مسجد كوفه خطبه خواند . پس خدا را به بهترين ستايش و برترين و رساترين ثنا ستود و بر پيامبرش محمّد صلى الله عليه و آله درود فرستاد . سپس فرمود : «اى مردم! اين ماه ، ماهى است كه خداوند ، آن را بر ماه هاى ديگر برترى داده است ، مانند برترى ما اهل بيت بر ديگر مردم . و آن ، ماهى است كه درهاى آسمان و درهاى رحمت ، در آن گشوده مى شوند و درهاى آتش در آن بسته مى گردند . و ماهى است كه در آن ندا شنيده مى شود و دعا مستجاب مى گردد و گريه مورد ترحّم قرار مى گيرد . ماهى است كه در آن ، شبى وجود دارد كه فرشتگان از آسمان فرود آمده ، بر مردان و زنان روزه دار ، به اذن پروردگارشان تا طلوع سپيده سلام مى دهند و آن شب ، شب قدر است . دو هزار سال پيش از آن كه آدم عليه السلامآفريده شود ، ولايت من در آن شب ، مقدّر شد . روزه گرفتن آن ، برتر از روزه دارى هزار ماه است و عمل در آن ، برتر از عمل در هزار ماه است . اى مردم! خورشيد ماه رمضان بر مردان و زنان روزه دار ، با رحمت مى تابد و ماه آن با رحمت بر آنان نورافشانى مى كند و هيچ روز و شبى از اين ماه نيست ، مگر آن كه پروردگار متعال ، بر سر اين امّت ، نيكى مى افشاند . پس هر كس از ريزش نعمت الهى ذرّه اى [١] بهره مند گردد ، در روز ديدارش با خدا ، نزد خداوند ، گرامى خواهد بود و هيچ بنده اى نزد خدا گرامى نگردد ، مگر آن كه خداوند ، بهشت را جايگاه او قرار مى دهد . بندگان خدا! اين ماه شما ، همچون ديگر ماه ها نيست . روزهايش برترين روزهاست و شب هايش برترين شب ها و ساعاتش برترين ساعات است . آن ، ماهى است كه شيطان ها در آن در بند و زندانى اند ؛ ماهى كه خداوند در آن ، روزى ها و اجل ها را مى افزايد و ميهمانان خانه اش را مى نويسد ؛ ماهى كه اهل ايمان با آمرزش و رضاى الهى ، با شادى و نعمت هاى الهى ، و با خشنودى فرمانرواى دادگر و توانا ، پذيرفته مى شوند . اى روزه دار! در كار خويش نيك بنگر ، كه در اين ماه ، ميهمان پروردگار خويش هستى . بنگر كه در شب و روزت چگونه اى و چگونه اعضاى خود را از نافرمانى خدا حفظ مى كنى . بنگر تا مبادا شب در خواب باشى و روز در غفلت ؛ پس اين ماه بر تو بگذرد و بار گناهت همچنان بر دوشت مانده باشد ؛ پس آن گاه كه روزه داران پاداش هاى خود را مى گيرند ، تو از زيانكاران باشى و آن گاه كه به كرامت فرمانرواى خويش نايل مى شوند ، از محرومان گردى و آن گاه كه به همسايگى با پروردگارشان سعادتمند مى شوند ، تو از طردشدگان باشى! اى روزه دار! اگر از درگاه صاحبت رانده شوى ، به كدام درگاه روى خواهى آورد؟ و اگر پروردگارت محروم سازد ، كيست كه روزى ات دهد؟ و اگر تو را خوار شمرد ، كيست كه اكرامت كند؟ و اگر ذليلت ساخت ، كيست كه عزّتت بخشد؟ و اگر تو را وا گذاشت ، كيست كه يارى ات كند؟ و اگر تو را در جمع بندگانش نپذيرفت ، بندگى ات را به آستان چه كس خواهى برد؟ و اگر از خطايت در نگذشت ، براى آمرزش گناهانت به كه اميد خواهى بست؟ و اگر حقّ خويش را از تو طلبيد ، حجّت تو چه خواهد بود؟ اى روزه دار! در شب و روزت با تلاوت كتاب خدا ، به او تقرّب بجوى ، كه همانا كتاب خدا ، شفيعى است كه روز قيامت ، شفاعتش براى قرآن خوانان پذيرفته است و با خواندن آيات آن ، از درجه هاى بهشت بالا مى روند . مژده اى روزه دار! تو در ماهى هستى كه روزه دارى ات در آن ، واجب ، نَفَس كشيدنت در آن ، تسبيح ، خُفتنت در آن ، عبادت ، طاعتت در آن ، پذيرفته ، گناهانت در آن ، آمرزيده ، صداهايت در آن ، شنيده شده ، و مناجات در آن ، مورد ترحّم است . از حبيبم پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمود : خداوند متعال را در هنگام افطار هر شب ماه رمضان ، آزادشدگانى از آتش است كه شمار آنان را كسى جز خداوند نمى داند . شمار آنان ، نزد او در علم غيب است . پس چون آخرين شب اين ماه شود ، خداوند به شمار همه كسانى كه در تمام اين ماه آزاد كرده ، آزاد خواهد نمود » . مردى از قبيله هَمْدان برخاست و گفت : اى امير مؤمنان! از آنچه حبيب تو درباره ماه رمضان فرمود ، بيشتر بگو . فرمود : «باشد ! شنيدم كه برادر و پسر عمويم ، پيامبر خدا ، مى فرمود : هر كس ماه رمضان را روزه بدارد و خود را در اين ماه از حرام ها نگه دارد ، وارد بهشت مى شود » . آن مرد هَمْدانى گفت : اى امير مؤمنان! از آنچه برادر و پسر عمويت درباره ماه رمضان فرمود ، بيشتر بگو . فرمود : «باشد ! شنيدم كه دوستم پيامبر خدا مى فرمود : هر كس از روى ايمان و به خاطر اجر الهى ، [ماه ]رمضان را روزه بدارد ، وارد بهشت مى شود » . مرد هَمْدانى گفت : اى امير مؤمنان! از آنچه دوستت درباره اين ماه فرمود ، بيشتر بگو . فرمود : «باشد ! شنيدم كه سَرور اوّلين و آخرين ، پيامبر خدا مى فرمود : هر كس [ماه] رمضان را روزه بدارد و در شب هاى آن حرام نخورد ، وارد بهشت مى شود » . مرد هَمْدانى گفت : اى امير مؤمنان! از آنچه سرور اوّلين و آخرين با تو درباره اين ماه گفت ، بيشتر بگو . فرمود : «باشد ! شنيدم كه برترينِ پيامبران و فرستادگان و فرشتگان مقرّب مى فرمود : همانا سَرور اوصيا ، در سَرور ماه ها كشته مى شود . گفتم : اى پيامبر خدا! سرور ماه ها ، كدام است و سرور اوصيا كيست؟ فرمود : امّا سرور ماه ها ، ماه رمضان است و امّا سرور اوصيا ، تويى ، اى على! . گفتم : اى پيامبر خدا! آيا چنين خواهد شد؟ فرمود : آرى ، به پروردگارم سوگند! همانا نگون بخت ترينِ امّت من ، برادرِ پى كننده ناقه ثمود ، برمى خيزد و ضربتى بر فرق سرت مى زند كه محاسنت از خون آن ، رنگين مى شود » . پس مردم شروع به گريه و شيون كردند . على عليه السلام خطبه اش را به پايان برد و فرود آمد .

[١] در متن حديث ، «درّة» آمده است ؛ ليكن به نظر مى رسد در اصل ، «ذرّة» بوده و نقطه آن افتاده است ؛ زيرا كلمه «درّه» در اين جا معناى مناسبى ندارد. م