رقيب مى‌تواند ايفا كند. «١» همسايگى يك كشور كوچك با يك كشور قدرتمند، مى‌تواند موجب شود تا آن كشور كوچك داراى موقعيت ژئوپلتيك گردد «٢» اين امر در صورتى اتفاق مى افتد كه كشور مذكور به صف مخالفان و رقيبهاى همسايه قدرتمند خود محلق شود. بطور مثال تا چندى قبل، كشور كوبا در همسايگى آمريكا و كشور ايران در همسايگى شوروى (سابق) از چنين موقعيت برخوردار بود؛ امّا پس از فروپاشى بلوك شرق و سيستم و قطبى حاكم بر جهان، اين كشور اهميت ژئوپلتيكى خود را تا حدودى از دست داد. «٣» كشور كوچكى كه در همسايگى يك كشور قدرتمند واقع مى‌شود، بطور عادى ناگزير است از اتخاذ هر گونه سياستى كه مغاير با سياستهاى همسايه قدرتمندش باشد، اجتناب ورزد، مگر اينكه از همكارى و مساعدت يك كشور قدرتمند ديگر بهره‌مند باشد. اين مسأله در مورد دو كشور ايران قبل از انقلاب اسلامى و كوبا صادق بود.
خليج فارس منطقه اى است كه به دليل داشتن موقعيت استراتژيك و وجود منابع انرژى درآن از اهميت ژئوپلتيكى نيز برخوردار است؛ امّا از آنجا كه اهميت ژئوپلتيكى يك منطقه به خودى خود يك عامل مثبت يا منفى تلقى نمى‌شود، بايد گفت: اين ويژگى خليج فارس آثارنامطلوبى براى كشورهاى منطقه دربرداشته است. «٤» حضور و سلطه قدرتهاى استعمارى در گذشته و حضور گسترده آمريكا در منطه خليج فارس كه پس از حمله عراق به كويت بشدت افزايش يافته است، معلول همين موقعيت ژئوپلتيك منطقه خليج فارس است.
دلايل اهميت ژئوپلتيكى خليج فارس‌