قراضه طبيعيات - ابن سينا - الصفحة ٢٩ - ٤- كتابهاى علمى و فنى بزبان فارسى
در دولت بويهيان كه مانند صفّاريان و علويان طبرستان و ديلميان زيارى اختلاف مذهبى با خلفاى عباسى داشتند زبان فارسى پس از استقرار آن پادشاهان در بغداد (٣٣٤ هجرى) زبان رسمى دربارى گرديد [١] و بسط و انتشار بيشتر پيدا كرد و هر چند بعضى از رجال آل بويه [٢] بعربى بيش از فارسى دلبستگى داشتند و تعلق خاطر ملوك و رجال سامانى بزبان فارسى بيشتر بود ولى حكومت ايرانيان در بغداد بر رونق زبان فارسى و وسعت انتشار آن افزود. دربار ابو شجاع پناه خسرو (فنّاخسرو) عضد الدوله (٣٣٨- ٣٧٢ هجرى)، امير فاضل و دانش دوست و هنرپرور ديلمى، مركز بزرگان علم و ادب و مجمع افاضل هر فنّ بود؛ جماعتى از رجال مشهور علم و ادب از بلاد مختلف بنزديك وى آمدند و كتابهاى خود را بنام او موشّح كردند و جمعى از شاعران فارسىگو مدايح او را سرودند [٣]. مجد الدوله ابو طالب رستم بن فخر الدوله [٤] ديلمى و امير علاء الدوله ابو جعفر محمد بن ابو العبّاس دشمنزيار
[١] - رش: مرحوم رشيد ياسمى، ترجمه مقاله مارگو ليوث: منقول در امثال و حكم علامه دهخدا ج ٣ ص ١٦٧٤- ١٦٧٥ و ١٦٨٥).
[٢] - مانند صاحب ابو القاسم اسماعيل بن عبّاد (متولد بسال ٣٢٦ و متوفى در ٣٨٥ هجرى)، لكن او خود گفته كه مرا بصد هزار (!) قصيده عربى و فارسى ستودهاند، رش: ياقوت معجم الادباء ج ٢ ص ٣١٧) و ابو الحسن بيهقى در كتاب مشارب التجارب گفته است كه پانصد شاعر از ارباب دواوين او را مدح كردهاند (رش: ايضا ص ٣١٤).
[٣] - از جمله دو تن از شعراى طبرستان: على پيروزه و ديوارهوز يا مستهمرد (رش:
ابن اسفنديار، تاريخ طبرستان ج ١ ص ١٣٨- ١٣٩).
[٤] - علاقه وى بمطالعه كتب مشهور است، قسمتى از كتابخانه نفيس پر ارج او را بامر محمود سوختند و قسمتى را بغزنه بردند؛ كيا ابو زيد محمد بن على غضائرى رازى و بندار رازى از شاعران دربار اويند، (رش: چهار مقاله نظامى عروضى ص ٢٨ و حواشى علامه قزوينى ص ١٥٣- ١٥٤).