قراضه طبيعيات - ابن سينا - الصفحة ٦١ - ٥- تاريخ تأليف كتاب

نشده است و چون نام مؤلف و نام اميرى كه كتاب بفرمان وى كرده شده معلوم نيست، نمى‌توان تاريخ قطعى تأليف آن را تعيين كرد لكن اگر ابو سعد محمد غانمى مؤلف قراضه طبيعيّات چنانكه پيش از اين گذشت ابو سعد محمد بن محمد غانمى برادر محاسن مسعود بن محمد غانمى باشد، تاريخ تأليف بتقريب بين سالهاى نيمه دوم و بلكه ربع اخير قرن پنجم و نيمه اول قرن ششم محصور مى‌شود. اما سبك انشاء و اسلوب تعبير قراضه طبيعيات يادآور شيوه و حالت تأليفات فارسى نيمه دوم قرن پنجم است. مؤلف در يك موضع از كتاب خود (ص ٦٧ س ٨ ببعد) اشاره بتصنيف خواجه ابو ريحان بيرونى در مبحث تعيين وزن مخصوص اجسام (بوسيله آلتى كه آن را ميزان ارشميدس يا ميزان الحكمة [١] تعبير ميكردند) نموده و آن را بهترين كتاب در نوع خود شمرده است و حال آنكه كتاب ميزان الحكمه ابو الفتح عبد الرحمن خازنى راجع بهمين مبحث كه در ٥١٥ هجرى تأليف شده‌ [٢] كامل‌تر و جامع‌تر از كتاب ابو ريحان است.

پس در اين مورد دو فرض بخاطر ميرسد: يكى اين كه مؤلّف قراضه طبيعيات كتاب خود را قبل از تأليف عبد الرحمن خازنى ساخته ديگر اينكه از تأليف ميزان الحكمه خازنى بى‌اطلاع بوده، اگر فرض اول درست باشد تأليف قراضه طبيعيات پيش از سال ٥١٥ هجرى صورت گرفته است.


[١] - رش: حواشى اين كتاب ص ١٧٠- ١٧٧.

[٢] - براى اطلاع از يك نسخه قديم اين كتاب رش: ابو الحسن بيهقى، تتمه صوان- الحكمه ص ١٦١ ح ١.